Cuộc gọi video “deepfake” Nhìn như người quen nhưng là “bẫy” lừa đảo

Khi “người quen” trên màn hình không còn là thật

Khác với các thủ đoạn lừa đảo truyền thống vốn dựa vào tin nhắn hoặc cuộc gọi thoại, deepfake đánh trúng tâm lý tin tưởng tuyệt đối vào hình ảnh. Chỉ cần thu thập vài bức ảnh, vài đoạn video được đăng công khai trên mạng xã hội, đối tượng có thể sử dụng phần mềm trí tuệ nhân tạo để tạo ra một bản sao kỹ thuật số gần như trùng khớp với người thật, từ khuôn mặt, ánh mắt cho đến giọng nói.

Trong các cuộc gọi video, kẻ gian thường tỏ ra gấp gáp, viện dẫn những lý do khẩn cấp như đang cấp cứu, bị giữ để xác minh vụ việc hoặc cần xử lý công việc quan trọng. Thời gian gọi thường rất ngắn, đủ để nạn nhân kịp nhìn thấy khuôn mặt quen thuộc nhưng chưa kịp suy nghĩ thấu đáo. Nếu quan sát kỹ sẽ thấy hình ảnh trong video có nhiều dấu hiệu bất thường: khuôn mặt cứng, biểu cảm thiếu tự nhiên, cử động môi đôi lúc không khớp với lời nói, màu da và ánh sáng trông lạ, bóng đổ không đúng vị trí. Âm thanh cũng thiếu ổn định, lúc to lúc nhỏ, lẫn tạp âm hoặc bị cắt ngang với lý do “mạng yếu”.

Chính sự kết hợp giữa hình ảnh giống thật và kịch bản được dựng sẵn đã khiến nhiều người tin rằng mình đang trò chuyện với người thân hay đồng nghiệp, từ đó mất cảnh giác và làm theo yêu cầu của đối tượng.

Kịch bản quen thuộc, hậu quả nặng nề

Sau khi kết thúc cuộc gọi, đối tượng nhanh chóng chuyển sang nhắn tin, thúc giục nạn nhân chuyển tiền vào một tài khoản được cung cấp sẵn. Đáng chú ý, tài khoản này thường không trùng tên với người đang gọi video, nhưng vì đã “mắt thấy tai nghe”, nhiều người không kịp để ý. Chỉ đến khi gọi lại không được hoặc liên hệ trực tiếp với người quen thật, họ mới phát hiện mình đã rơi vào bẫy lừa đảo.

Nhiều vụ việc cho thấy số tiền bị chiếm đoạt không hề nhỏ, có trường hợp lên tới hàng trăm triệu đồng, thậm chí cả tỷ đồng. Do tiền được chuyển qua nhiều tài khoản trung gian và rút ra ngay trong thời gian ngắn, việc truy vết, thu hồi tài sản gặp rất nhiều khó khăn.

Các chuyên gia nhận định, deepfake đang trở thành “vũ khí” mới của tội phạm công nghệ cao, bởi nó đánh thẳng vào niềm tin – yếu tố cốt lõi trong các mối quan hệ xã hội. Khi nạn nhân tin rằng người đang nói chuyện với mình là thật, mọi cảnh báo trước đó dường như bị vô hiệu hóa.

Ảnh minh họa (Nguồn: internet)

Bình tĩnh kiểm chứng để không trở thành nạn nhân tiếp theo
Trước thực trạng trên, cơ quan chức năng khuyến cáo người dân cần thay đổi thói quen xử lý thông tin trên không gian mạng. Mỗi khi nhận được cuộc gọi video yêu cầu chuyển tiền, dù hình ảnh, giọng nói có giống đến đâu cũng phải bình tĩnh và chủ động kiểm chứng lại qua một kênh liên lạc khác như gọi điện thoại trực tiếp, nhắn tin hoặc gặp mặt. Việc kiểm tra kỹ thông tin tài khoản trước khi giao dịch là bước không thể bỏ qua, nhất là khi tài khoản nhận tiền không trùng tên người yêu cầu.

Trong trường hợp có người tự xưng là đại diện ngân hàng hoặc cơ quan chức năng, tuyệt đối không làm theo hướng dẫn qua mạng mà phải gọi trực tiếp đến số điện thoại chính thức của đơn vị đó để xác minh. Đồng thời, người dân không cung cấp mã OTP, thông tin tài khoản hay hình ảnh giấy tờ tùy thân cho bất kỳ ai qua điện thoại hoặc mạng xã hội.

Bên cạnh đó, việc hạn chế chia sẻ công khai hình ảnh, video cá nhân rõ mặt, rõ giọng nói trên mạng xã hội cũng là cách để tự bảo vệ mình. Đây chính là nguồn dữ liệu để kẻ gian thu thập và tạo ra các sản phẩm deepfake ngày càng tinh vi.

Chỉ một phút chủ quan cũng có thể khiến tài sản tích cóp cả đời “không cánh mà bay”. Sự cảnh giác, thói quen kiểm tra thông tin nhiều lớp và không để cảm xúc chi phối quyết định tài chính chính là “lá chắn” quan trọng nhất giúp mỗi người tránh trở thành nạn nhân của những trò lừa.