Dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi): Phòng ngừa, đấu tranh tội phạm trong tình hình mới; xây dựng xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa, phát triển và tăng cường hội nhập quốc tế

Công an tỉnh Vĩnh Long tổ chức hội thảo lấy ý kiến các dự án Luật Hình sự (sửa đổi) dự kiến trình tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI

Mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại trên cơ sở thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm. Cụ thể như sau: Về phạm vi trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại, dự thảo cho rằng việc mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại dựa trên cơ sở đáp ứng yêu cầu của thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm và hoàn thiện cơ chế xử lý hành vi lợi dụng tư cách pháp nhân để phạm tội.

Thực tế cho thấy nhiều trường hợp lợi dụng tư cách pháp nhân để thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội, gây thiệt hại nghiêm trọng cho người dân, doanh nghiệp nhưng chưa được thể chế hóa trong Bộ luật hình sự. Trong những trường hợp này, việc xử lý trách nhiệm hình sự của cá nhân hoặc là chưa bảo đảm tính răn đe và yêu cầu khắc phục hậu quả của tội phạm. Trên cơ sở căn cứ tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi, yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm và thực hiện các cam kết quốc tế, điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên. Cơ quan chủ trì soạn thảo cũng đã rà soát bổ sung các tội danh phù hợp với đặc điểm hoạt động, nghĩa vụ và trách nhiệm của pháp nhân thương mại. Qua đó, bảo đảm xử lý nghiêm hành vi lợi dụng pháp nhân thương mại để phạm tội. Đồng thời cũng đã quán triệt tinh thần Nghị quyết 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân, bảo vệ doanh nghiệp kinh doanh chân chính và tạo lập môi trường đầu tư kinh doanh an toàn, minh bạch, bình đẳng và lành mạnh.

Song song đó, dự thảo luật đã mở rộng thêm 24 tội danh phải chịu trách nhiệm của pháp nhân thương mại. Trong đó, tập trung vào các nhóm tội về mua bán người, lừa đảo chiếm đoạt tài sản, các tội về kinh doanh thương mại dịch vụ, các tội về môi trường, thực phẩm, ma túy và các tội xâm phạm dữ liệu cá nhân, các tội về bảo hiểm hóa đơn chứng từ.

Có thể thấy, trong nhiều trường hợp, hành vi vi phạm trong các nhóm tội nêu trên thường thực hiện dưới vỏ bọc là pháp nhân thương mại, gây thiệt hại lớn nhưng chỉ dừng lại ở xử lý hành chính do chưa được điều chỉnh trong Bộ luật Hình sự. Ví dụ thời gian qua nhiều trường hợp núp bóng doanh nghiệp để lừa đảo, chiếm đoạt tài sản với số tiền lên tới hàng ngàn tỷ đồng.

Về bổ sung các tội danh mới và hành vi phạm tội mới. Thực tiễn hiện nay đã nảy sinh nhiều hành vi mới nguy hiểm cho xã hội, đặc biệt là các hành vi trong lĩnh vực công nghệ cao, công nghệ thông tin, các tội phạm về kinh tế. Các hành vi này đều phát sinh mới trong giai đoạn hiện nay, xâm phạm nghiêm trọng đến quyền và lợi ích của người dân và các cơ quan tổ chức, trong khi đó, thời điểm sửa đổi Bộ luật Hình sự năm 2015, những hành vi này chưa phổ biến hoặc chưa xuất hiện nên chưa nhận diện quy định trong Bộ luật Hình sự. Có thể thấy, việc bổ sung các tội danh mới, các hành vi phạm tội mới nhằm khắc phục bất cập nêu trên, tạo cơ sở pháp lý để bảo vệ người dân, doanh nghiệp và lợi ích của Nhà nước, góp phần thể chế quan điểm của Đảng về phát triển kinh tế tư nhân, kinh tế nhà nước, xây dựng xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa, phát triển và tăng cường hội nhập quốc tế trong lĩnh vực hình sự, đáp ứng yêu cầu xây dựng, bảo vệ đất nước trong phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm trong tình hình mới.

Dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) cũng có sự kết hợp giữa nghiêm trị với khoan hồng, nhân đạo thông qua hoàn thiện các chế định về loại trừ trách nhiệm hình sự, tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, miễn trách nhiệm hình sự, giảm hình phạt, xóa án tích, xóa bỏ một số tội danh, hành vi trong cấu thành tội phạm, nâng định mức định lượng là tiền trong căn cứ xử lý hình sự ở nhiều tội danh, từ đó đã loại trừ nhiều hành vi không đến mức phải xử lý hình sự, phù hợp với tình hình phát triển kinh tế, phát triển của đất nước. Trong Bộ luật lần này có quy định những hành vi để người dân, các tổ chức doanh nghiệp thấy được, đây là những hành vi bị nghiêm cấm để phòng ngừa hoạt động tội phạm này. Cụ thể, dự thảo đã bổ sung 11 tội danh, ví dụ như tội vi phạm quy định về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, tội vi phạm quy định về tài sản mã hóa, thị trường mã hóa xuất phát từ yêu cầu thực tiễn về diễn biến hành vi trong thời gian qua.

Dự thảo cũng bổ sung tội tổ chức khai thác thủy sản trái phép để thể hiện cố gắng gỡ thẻ vàng IUU của Việt Nam; bổ sung các tội phạm về xâm phạm về an ninh mạng để phù hợp với Công ước Hà Nội về chống tội phạm mạng; bổ sung tội phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, tội tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt để phù hợp với khuyến nghị của FATF; bổ sung tội thành lập, tham gia nhóm tội phạm tổ chức xuyên quốc gia để nội luật hóa Công ước của Liên hợp quốc về chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia.

Có thể thấy, trong quá trình sửa đổi Bộ luật liên quan đến giai đoạn chuẩn bị phạm tội, cơ quan chủ trì soạn thảo cũng đã rà soát rất kỹ các tội danh đủ điều kiện và cần thiết để truy cứu trách nhiệm hình sự ở giai đoạn chuẩn bị tội phạm. Hiện tại các tội danh này được quy định tại khoản 2 Điều 14 của Bộ luật. Việc quy định truy cứu trách nhiệm hình sự ở giai đoạn chuẩn bị phạm tội nhằm phòng ngừa, đấu tranh sớm với tội phạm, ngăn chặn hậu quả. Dự thảo Bộ luật cũng quy định 35 tội phải thực hiện trách nhiệm hình sự ở giai đoạn chuẩn bị phạm tội.