Hiểu đúng về vũ khí quân dụng theo quy định của Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ năm 2024

Nhằm tiếp tục hoàn thiện cơ sở pháp lý về quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ, ngày 29/6/2024, Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật số 42/2024/QH15 về Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ (sau đây gọi tắt là Luật số 42), có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2025. Luật hiện vẫn còn hiệu lực.

Luật số 42 được ban hành trên cơ sở kế thừa các quy định phù hợp của pháp luật trước đây, đồng thời sửa đổi, bổ sung nhiều nội dung quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, tạo cơ sở pháp lý cho công tác phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm, vi phạm pháp luật về vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ.
Một trong những điểm đáng chú ý của Luật số 42 là bổ sung, điều chỉnh khái niệm và phạm vi của vũ khí quân dụng, trong đó có một số loại súng, linh kiện cơ bản của súng và đặc biệt là dao có tính sát thương cao khi được sử dụng với mục đích xâm phạm trái pháp luật đến tính mạng, sức khỏe con người.

Vũ khí quân dụng là gì?

Theo khoản 2 Điều 2 Luật số 42, vũ khí quân dụng bao gồm nhiều nhóm, trong đó có súng cầm tay, súng vác vai, vũ khí hạng nhẹ, vũ khí hạng nặng, đạn sử dụng cho các loại vũ khí này; bom, mìn, lựu đạn, ngư lôi, thủy lôi và các loại vũ khí thuộc danh mục do Bộ trưởng Bộ Quốc phòng ban hành; một số loại súng thuộc danh mục do Bộ trưởng Bộ Công an ban hành; một số loại vũ khí có tính năng, tác dụng, khả năng gây sát thương tương tự; linh kiện cơ bản của súng và một số trường hợp đặc biệt khác.

Đặc biệt, Luật số 42 quy định: Súng săn, một số loại vũ khí thô sơ, vũ khí thể thao, dao có tính sát thương cao sử dụng với mục đích xâm phạm tính mạng, sức khỏe con người trái pháp luật được xác định là vũ khí quân dụng.

Như vậy, không thể chỉ nhìn vào hình dáng, tên gọi thông thường của một vật để kết luận đó có phải là vũ khí quân dụng hay không. Việc xác định phải căn cứ vào quy định của pháp luật, đặc điểm, tính năng, chủng loại, danh mục và trong những trường hợp nhất định là mục đích sử dụng. Thực tiễn đấu tranh với tội phạm cho thấy các loại dao sắc, dao nhọn và những phương tiện tương tự dao được sử dụng khá phổ biến trong các vụ việc gây mất an ninh trật tự, cố ý gây thương tích, giết người, gây rối và các hành vi phạm tội khác. Đây cũng là một trong những lý do Luật số 42 đưa dao có tính sát thương cao vào phạm vi điều chỉnh với cơ chế pháp lý dựa trên mục đích sử dụng.

Những quy định cần chú ý về vũ khí quân dụng trong Luật số 42

Một là, phạm vi vũ khí quân dụng được quy định cụ thể, bao quát hơn. Luật số 42 bổ sung một số loại súng vào nhóm vũ khí quân dụng, trong đó có súng bắn đạn ghém, súng nén khí, súng nén hơi và đạn sử dụng cho các loại súng này thuộc danh mục do Bộ trưởng Bộ Công an ban hành. Luật cũng quy định về linh kiện cơ bản của súng như thân súng, nòng súng, bộ phận cò, bộ phận khóa nòng, kim hỏa đối với các nhóm súng tương ứng. Việc xác định có thuộc nhóm vũ khí quân dụng hay không phải căn cứ đúng danh mục và quy định pháp luật hiện hành.

Hai là, Dao có tính sát thương cao - một điểm mới đặc biệt quan trọng. Theo khoản 6 Điều 2 Luật số 42: “Dao có tính sát thương cao” là dao sắc, dao nhọn thuộc danh mục do Bộ trưởng Bộ Công an ban hành. Danh mục này được quy định tại Phụ lục 5 ban hành kèm theo Thông tư số 75/2024/TT-BCA ngày 15/11/2024 của Bộ Công an quy định chi tiết một số điều của Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ. Theo danh mục, gồm các nhóm chính:

- Dao sắc, nhọn: lưỡi sắc và nhọn, thẳng hoặc cong, chiều dài từ 12 cm trở lên, chiều rộng từ 2 cm trở lên;

- Dao sắc: lưỡi sắc nhưng không có đầu nhọn, thẳng hoặc cong, chiều dài từ 20 cm trở lên, chiều rộng từ 5 cm trở lên;

- Dao gấp, dao bấm: lưỡi có một hoặc nhiều cạnh sắc, nhọn, có khả năng gấp hoặc bấm lại được, chiều dài từ 7 cm trở lên;

- Dao tự chế hoặc hoán cải: tay cầm dài từ 30 cm trở lên, lưỡi dài từ 5 cm trở lên và có tính sắc, nhọn hoặc vừa sắc vừa nhọn.

Tang vật “Dao có tính sát thương cao” trong một vụ án “Sử dụng trái phép vũ khí quân dụng”

Luật không “cấm dao” và cũng không coi tất cả dao trong đời sống là vũ khí. Dao có tính sát thương cao là phương tiện có tính chất lưỡng dụng, có thể được sử dụng hợp pháp trong lao động, sản xuất, kinh doanh và sinh hoạt. Luật quy định rõ: Dao dùng để lao động, sản xuất, kinh doanh, sinh hoạt không được coi là vũ khí theo Luật; Dao dùng để thực hiện hành vi phạm tội gây rối trật tự công cộng hoặc chống người thi hành công vụ được xác định là vũ khí thô sơ; Dao sử dụng với mục đích xâm phạm trái pháp luật tính mạng, sức khỏe con người được xác định là vũ khí quân dụng.

Ba là, không được chế tạo, mua bán, tàng trữ, vận chuyển, sử dụng trái phép vũ khí quân dụng. Luật số 42 nghiêm cấm nhiều hành vi liên quan đến vũ khí quân dụng, trong đó có nghiên cứu, chế tạo, sản xuất, mua bán, xuất khẩu, nhập khẩu, tàng trữ, vận chuyển, sửa chữa, hoán cải, sử dụng trái phép hoặc chiếm đoạt vũ khí quân dụng. Do đó, các hành vi như: tự chế súng; mua súng trên mạng; mua bán súng, đạn qua mạng xã hội; cất giữ súng cho người khác; mua linh kiện để lắp ráp súng; sửa chữa, cải tạo, hoán cải súng trái phép; nhặt được súng, đạn rồi đem về nhà cất giữ… đều tiềm ẩn nguy cơ bị xử lý nghiêm theo quy định pháp luật.

Điều 304 Bộ luật Hình sự quy định tội danh “Chế tạo, tàng trữ, vận chuyển, sử dụng, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt vũ khí quân dụng, phương tiện kỹ thuật quân sự”; theo đó, người thực hiện các hành vi nêu trên có đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Khung hình phạt cơ bản là phạt tù từ 01 năm đến 07 năm. Những trường hợp có tính chất, mức độ đặc biệt nghiêm trọng có thể bị áp dụng các khung hình phạt cao hơn, trong đó có phạt tù từ 15 năm đến 20 năm hoặc tù chung thân. Ngoài ra, người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 10 triệu đồng đến 50 triệu đồng, phạt quản chế hoặc cấm cư trú từ 01 năm đến 05 năm.

Từ ngày 01/7/2025 đến nay, Cơ quan An ninh điều tra Công an tỉnh Vĩnh Long đã khởi tố 57 vụ án, 62 bị can về hành vi “Chế tạo, tàng trữ, sử dụng trái phép vũ khí quân dụng”; thu giữ 20 khẩu súng, 5.679 viên đạn và 40 dao có tính sát thương cao. Tòa án nhân dân các cấp đã xét xử, tuyên phạt các bị cáo từ 01 đến 05 năm tù giam.

Để chủ động phòng ngừa tội phạm, vi phạm pháp luật liên quan đến vũ khí quân dụng, Công an tỉnh Vĩnh Long khuyến cáo mỗi người dân cần thực hiện tốt những nội dung sau:

- Tuyệt đối không tự chế, mua bán, tàng trữ, vận chuyển, sử dụng trái phép vũ khí quân dụng. Không mua súng, đạn, linh kiện súng hoặc các loại vũ khí trái phép trên mạng xã hội, Internet hoặc thông qua các nguồn không được pháp luật cho phép. Không mang dao để giải quyết mâu thuẫn, đánh nhau, gây rối, “dằn mặt”, “thị uy” hoặc chống đối người thi hành công vụ.

- Không nhận giữ hộ, cất giấu hộ vũ khí cho người khác. Không vì quan hệ bạn bè, người thân hoặc lợi ích vật chất mà nhận cất giữ súng, đạn, linh kiện súng hay vũ khí khác.

- Khi phát hiện súng, đạn, bom, mìn hoặc vật nghi là vật liệu nổ: không tự ý xử lý. Không chạm vào - không tháo gỡ - không cưa, đục - không đốt - không thử - không mang về nhà. Nhanh chóng thông báo cho Công an, cơ quan quân sự hoặc đơn vị Quân đội gần nhất để được hướng dẫn xử lý an toàn.

- Không đăng tải, chia sẻ hoặc hướng dẫn chế tạo, sử dụng trái phép vũ khí. Không tham gia các hội nhóm mua bán vũ khí; không chia sẻ nội dung hướng dẫn chế tạo, sửa chữa, cải tạo súng, đạn hoặc vũ khí trái phép.

- Chủ động tuyên truyền cho người thân, nhất là thanh thiếu niên. Cha mẹ, nhà trường và cộng đồng cần giáo dục thanh thiếu niên không tò mò, thử nghiệm, mua bán, sử dụng súng, đạn, dao có tính sát thương cao để giải quyết mâu thuẫn.

- Khi phát hiện hành vi vi phạm, cần kịp thời thông báo cho cơ quan Công an. Mỗi người dân hãy tích cực tham gia phong trào Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc, chủ động cung cấp thông tin về các hành vi chế tạo, mua bán, tàng trữ, vận chuyển, sử dụng trái phép vũ khí.

Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ năm 2024 không nhằm cấm đoán những công cụ phục vụ cuộc sống bình thường của người dân, mà hướng đến quản lý chặt chẽ những phương tiện có khả năng gây nguy hiểm, ngăn chặn việc lợi dụng chúng để thực hiện hành vi trái pháp luật và bảo vệ tính mạng, sức khỏe của Nhân dân.
Hiểu đúng về vũ khí quân dụng - chấp hành nghiêm pháp luật - chủ động giao nộp vũ khí - không dùng dao giải quyết mâu thuẫn - chung tay phòng ngừa tội phạm. Đó không chỉ là trách nhiệm của lực lượng Công an mà còn là trách nhiệm của mỗi cơ quan, tổ chức, gia đình và người dân trong sự nghiệp bảo vệ an ninh quốc gia, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội, vì cuộc sống bình yên và hạnh phúc của Nhân dân.