Giới thiệu một số điểm mới của Dự thảo Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi)

Tuy nhiên, trong thời gian qua, tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị nói chung và lực lượng Công an nhân dân nói riêng đã có nhiều thay đổi theo chủ trương tiếp tục sắp xếp tổ chức bộ máy theo hướng tinh gọn. Đáng chú ý, Công an địa phương hiện được tổ chức theo mô hình 02 cấp, gồm Công an cấp tỉnh và Công an cấp xã, không tổ chức Công an cấp huyện. Theo đó, Cơ quan Cảnh sát điều tra của Công an nhân dân cũng được tổ chức theo mô hình 02 cấp, gồm Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an và Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp tỉnh. Thực tiễn thi hành Luật đồng thời phát sinh một số khó khăn, vướng mắc, một số quy định về nhiệm vụ, quyền hạn và thẩm quyền tố tụng còn chưa phù hợp với các quy định có liên quan của Bộ luật Tố tụng hình sự gây vướng mắc khi áp dụng thực tế. Vì vậy, việc sửa đổi Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự là yêu cầu cần thiết, khách quan trong tình hình hiện nay.

Dự thảo Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi) gồm 08 chương, 53 điều, giảm 20 điều so với Luật năm 2015; trong đó giữ nguyên 09 điều, bổ sung 02 điều, sửa đổi, bổ sung 42 điều, đồng thời sắp xếp, hợp nhất một số quy định nhằm bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ và phù hợp hơn với mô hình tổ chức bộ máy hiện nay. Phạm vi điều chỉnh của dự thảo tiếp tục tập trung vào nguyên tắc tổ chức điều tra hình sự; tổ chức, nhiệm vụ, quyền hạn của Cơ quan điều tra; nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra; các chức danh trong hoạt động điều tra hình sự; quan hệ phân công, phối hợp, kiểm soát và các điều kiện bảo đảm cho hoạt động điều tra hình sự.
Một trong những nội dung quan trọng của dự thảo là điều chỉnh tổ chức, nhiệm vụ và quyền hạn của Cơ quan điều tra trong Công an nhân dân phù hợp với mô hình không tổ chức Công an cấp huyện. Theo đó, dự thảo bỏ Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp huyện; giao Bộ trưởng Bộ Công an quy định về tổ chức bộ máy các cơ quan điều tra của Công an nhân dân nhằm bảo đảm tính linh hoạt khi có sự thay đổi về tổ chức bộ máy. Đồng thời, nhiệm vụ, quyền hạn của Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp tỉnh được điều chỉnh theo hướng bổ sung thẩm quyền điều tra đối với các vụ án hình sự thuộc thẩm quyền của Công an cấp huyện trước đây, bảo đảm hoạt động điều tra được thực hiện liên tục, thống nhất và không để phát sinh khoảng trống về thẩm quyền.

Dự thảo cũng bổ sung quy định nhằm xác định cụ thể hơn thẩm quyền điều tra giữa các Cơ quan điều tra căn cứ vào tội danh, thẩm quyền, địa điểm và không gian mạng; điều chỉnh tên gọi của các cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra thuộc Hải quan, Kiểm lâm, Kiểm ngư cho phù hợp với cơ cấu tổ chức mới; đồng thời bổ sung Đoàn Trinh sát thuộc lực lượng Bộ đội Biên phòng, Cảnh sát biển vào các cơ quan được giao tiến hành một số hoạt động điều tra. Đối với Công an cấp xã, dự thảo tiếp tục cụ thể hóa trách nhiệm trong hoạt động điều tra hình sự, đồng thời bổ sung nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm của Điều tra viên trung cấp, Điều tra viên cao cấp là Trưởng hoặc Phó Trưởng Công an cấp xã khi được Thủ trưởng Cơ quan điều tra Công an cấp tỉnh ủy quyền. Quy định này nhằm đáp ứng yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm trong điều kiện tổ chức bộ máy mới, đồng thời phát huy vai trò của lực lượng Công an cấp xã trong công tác nắm tình hình, tiếp nhận, xử lý các vụ việc liên quan đến an ninh, trật tự ngay từ địa bàn cơ sở.

Dự thảo Luật cũng chú trọng hoàn thiện các quy định nhằm bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức trong hoạt động tố tụng hình sự. Theo đó, bổ sung người làm chứng, bị hại và người thân thích vào nhóm đối tượng được bảo vệ; bổ sung hành vi làm sai lệch hồ sơ giải quyết nguồn tin về tội phạm vào các hành vi bị nghiêm cấm, qua đó góp phần nâng cao trách nhiệm của cơ quan, người có thẩm quyền trong quá trình tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm và tiến hành hoạt động điều tra.

Đối với các cơ quan như Hải quan, Kiểm lâm, Kiểm ngư và một số cơ quan khác được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra, dự thảo điều chỉnh thẩm quyền theo hướng phù hợp hơn với thực tiễn tổ chức và năng lực thực hiện nhiệm vụ. Theo đó, tập trung vào việc khởi tố vụ án, tiến hành một số hoạt động điều tra ban đầu và chuyển hồ sơ cho Cơ quan điều tra có thẩm quyền, thay vì thực hiện toàn bộ quá trình điều tra vụ án trong những trường hợp mà thực tiễn thời gian qua ít phát sinh.

Bên cạnh việc hoàn thiện tổ chức, nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan và người có thẩm quyền tiến hành điều tra, dự thảo còn bổ sung quy định về ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong bảo đảm điều kiện phục vụ hoạt động điều tra hình sự; đồng thời tiếp tục hoàn thiện cơ chế quản lý nhà nước, bảo đảm cơ sở vật chất, kinh phí, biên chế, đào tạo và bồi dưỡng đối với công tác điều tra hình sự.

Việc xây dựng và ban hành Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi) có ý nghĩa quan trọng trong việc tiếp tục thể chế hóa chủ trương của Đảng, Nhà nước về sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy; khắc phục những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn; bảo đảm sự thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật về tố tụng hình sự. Qua đó, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động điều tra, tăng cường trách nhiệm, sự phối hợp và kiểm soát giữa các cơ quan có liên quan, đáp ứng yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm, bảo đảm an ninh, trật tự và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong tình hình mới.

Xem chi tiết văn bản tại đây hoặc File đính kèm./.