Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi): hoàn thiện cơ sở pháp lý, kiện toàn tổ chức, nâng cao hiệu quả công tác điều tra hình sự

Theo nội dung dự thảo, hệ thống Cơ quan điều tra Công an nhân dân giữ vai trò nòng cốt trong công tác điều tra hình sự. Các nguyên tắc tổ chức, hoạt động được hoàn thiện theo hướng tập trung, thống nhất, phân công rõ trách nhiệm, bảo đảm sự chỉ đạo, hướng dẫn nghiệp vụ giữa Cơ quan điều tra cấp trên và cấp dưới. Đồng thời, thẩm quyền tiến hành hoạt động điều tra được quy định chặt chẽ, bảo đảm chỉ cơ quan, người có thẩm quyền theo quy định của pháp luật mới được thực hiện.

Dự thảo cũng bổ sung quy định giao Bộ trưởng Bộ Công an, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng quy định tổ chức bộ máy các Cơ quan điều tra thuộc phạm vi quản lý, bảo đảm sự chủ động, linh hoạt trong kiện toàn tổ chức lực lượng, phù hợp với cơ cấu tổ chức của từng Bộ và yêu cầu thực tiễn.

Ảnh minh họa tạo từ AI

Quy định cụ thể thẩm quyền của các cơ quan được giao tiến hành một số hoạt động điều tra

Dự thảo Luật cũng bổ sung, làm rõ nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan được giao tiến hành một số hoạt động điều tra trong Công an nhân dân, như các đơn vị An ninh mạng, Quản lý xuất nhập cảnh, Cảnh sát giao thông, Cảnh sát phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ, Cảnh sát môi trường và các đơn vị quản lý trại giam.

Theo đó, khi phát hiện hành vi có dấu hiệu tội phạm thuộc lĩnh vực quản lý, người đứng đầu các cơ quan, đơn vị có thẩm quyền thực hiện một số hoạt động điều tra ban đầu theo quy định và chuyển hồ sơ cho Cơ quan điều tra có thẩm quyền trong thời hạn luật định.

Đối với các cơ quan Hải quan, Kiểm lâm, Kiểm ngư, dự thảo điều chỉnh theo hướng bỏ thẩm quyền thụ lý, điều tra, giải quyết toàn bộ vụ án trong thời hạn 01 tháng; đồng thời giữ lại thẩm quyền khởi tố vụ án và tiến hành một số hoạt động điều tra trong thời hạn 07 ngày trước khi chuyển hồ sơ cho Cơ quan điều tra có thẩm quyền. Việc điều chỉnh nhằm phù hợp với chức năng, nhiệm vụ, điều kiện và năng lực thực tế của các lực lượng này.

Phát huy vai trò Công an cấp xã trong công tác điều tra hình sự

Một nội dung đáng chú ý là dự thảo quy định cơ chế phân công, ủy quyền của Thủ trưởng Cơ quan điều tra cho Phó Thủ trưởng Cơ quan điều tra và Điều tra viên trung cấp, Điều tra viên cao cấp là Trưởng hoặc Phó Trưởng Công an cấp xã trong giải quyết nguồn tin về tội phạm, khởi tố, điều tra vụ án hình sự theo phạm vi được giao.

Quy định này nhằm luật hóa cơ chế phân công, ủy quyền đã được triển khai trên cơ sở Nghị quyết số 190 của Quốc hội, góp phần phát huy vai trò Công an cấp xã, bảo đảm các vụ việc được xử lý kịp thời ngay từ cơ sở, nhất là tại địa bàn vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo; đồng thời gắn thẩm quyền với trách nhiệm và sự kiểm tra, hướng dẫn của Cơ quan điều tra cấp trên.

Bên cạnh đó, dự thảo Luật quy định cụ thể hơn về cơ chế ủy thác điều tra, quan hệ phối hợp giữa Cơ quan điều tra với các lực lượng nghiệp vụ; đồng thời xác định mối quan hệ gắn kết, hỗ trợ giữa hoạt động điều tra và trinh sát trong quá trình nắm tình hình, thu thập thông tin, tài liệu phục vụ công tác phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm. Việc phối hợp phải bảo đảm yêu cầu bảo vệ bí mật Nhà nước và tuân thủ quy định của pháp luật.

Đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số

Thực hiện chủ trương tại Nghị quyết số 57-NQ/TW, ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị, dự thảo Luật bổ sung nguyên tắc ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong hoạt động giải quyết nguồn tin về tội phạm, khởi tố, điều tra. Việc ứng dụng phải bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ, liên thông, tuân thủ quy định về bảo vệ bí mật nhà nước, an ninh mạng, an ninh dữ liệu, bảo vệ dữ liệu cá nhân và quyền, lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân.

Việc sửa đổi, bổ sung các quy định về tổ chức, nhiệm vụ, quyền hạn của Cơ quan điều tra Công an nhân dân có ý nghĩa quan trọng trong hoàn thiện hành lang pháp lý, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động điều tra hình sự; bảo đảm sự phân công, phân cấp khoa học, rõ ràng, phù hợp với yêu cầu sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy Công an nhân dân. Qua đó, góp phần nâng cao chất lượng điều tra, xử lý tội phạm, bảo vệ quyền con người, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, không để lọt tội phạm, không làm oan người vô tội.

Cán bộ, chiến sĩ và Nhân dân cần chủ động tìm hiểu những nội dung mới của dự thảo Luật, nâng cao nhận thức, trách nhiệm trong thực hiện các quy định của pháp luật; tích cực phối hợp, cung cấp thông tin, tố giác tội phạm, góp phần cùng lực lượng Công an nhân dân thực hiện hiệu quả nhiệm vụ bảo đảm an ninh trật tự, giữ gìn cuộc sống bình yên, hạnh phúc của Nhân dân./.