Quy định mới về hình thức xử phạt trục xuất, biện pháp tạm giữ người, áp giải người vi phạm theo thủ tục hành chính và quản lý người nước ngoài vi phạm pháp luật Việt Nam trong thời gian làm thủ tục trục xuất

Nghị định gồm các quy định chi tiết về đối tượng, trình tự, thủ tục, quyền và nghĩa vụ của người bị áp dụng hình thức xử phạt trục xuất, cũng như trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức trong quá trình tổ chức thi hành. Đồng thời, văn bản cũng làm rõ các biện pháp quản lý người nước ngoài vi phạm pháp luật trong thời gian chờ xuất cảnh, bảo đảm tuân thủ pháp luật, tôn trọng nhân quyền và bảo vệ trật tự, an toàn xã hội.

Quy định rõ đối tượng, thẩm quyền và quyền của người bị trục xuất

Theo Nghị định, các trường hợp áp dụng bao gồm: Người có hành vi vi phạm pháp luật hành chính bị tạm giữ theo thủ tục hành chính; người bị áp giải; người nước ngoài vi phạm pháp luật Việt Nam mà theo quy định phải bị trục xuất; người có thẩm quyền áp dụng các biện pháp nêu trên; cùng các cơ quan, tổ chức có liên quan đến quá trình thi hành.

Đối với hình thức xử phạt trục xuất, đối tượng áp dụng là cá nhân người nước ngoài có hành vi vi phạm hành chính trong phạm vi lãnh thổ, vùng tiếp giáp lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam; trên tàu bay mang quốc tịch Việt Nam, tàu biển mang cờ quốc tịch Việt Nam, khi thuộc trường hợp bị xử phạt trục xuất theo Luật Xử lý vi phạm hành chính và các nghị định xử phạt chuyên ngành.

Thẩm quyền áp dụng hình thức xử phạt trục xuất được thực hiện theo quy định tại Nghị định số 189/2025/NĐ-CP của Chính phủ, bảo đảm thống nhất với quy định chung về thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính.

Nghị định 59/2026/NĐ-CP cũng quy định cụ thể quyền của người bị áp dụng hình thức xử phạt trục xuất. Theo đó, người bị trục xuất có quyền được biết lý do và nhận quyết định xử phạt chậm nhất 48 giờ trước khi thi hành; được liên hệ với cơ quan đại diện ngoại giao hoặc cơ quan lãnh sự của nước mà mình là công dân; được yêu cầu phiên dịch khi làm việc với cơ quan có thẩm quyền; được đề nghị xem xét lại quyết định theo quy định pháp luật.

Ngoài ra, người bị trục xuất được thực hiện các chế độ theo quy định về tổ chức và chế độ đối với người lưu trú tại cơ sở lưu trú trong thời gian chờ xuất cảnh; được mang theo tài sản hợp pháp ra khỏi lãnh thổ Việt Nam; đồng thời có quyền khiếu nại, tố cáo theo quy định.

Song song với quyền, Nghị định cũng quy định rõ nghĩa vụ của người bị trục xuất, bao gồm: chấp hành đầy đủ quyết định xử phạt; xuất trình giấy tờ tùy thân theo yêu cầu; tuân thủ quy định pháp luật Việt Nam và chịu sự quản lý của cơ quan Công an trong thời gian làm thủ tục; hoàn thành các nghĩa vụ dân sự, hành chính, kinh tế (nếu có); và thực hiện đầy đủ thủ tục rời khỏi Việt Nam trong thời hạn ghi trong quyết định.

Bảo đảm quyền con người, tăng cường quản lý người vi phạm trong thời gian làm thủ tục trục xuất

Nghị định 59/2026/NĐ-CP quy định rõ quyền và nghĩa vụ của người bị áp dụng hình thức xử phạt trục xuất. Theo đó, người bị trục xuất có quyền được biết lý do, được nhận quyết định xử phạt chậm nhất 48 giờ trước khi thi hành; được liên hệ với cơ quan đại diện ngoại giao, cơ quan lãnh sự của nước mình; có quyền yêu cầu người phiên dịch khi làm việc với cơ quan có thẩm quyền; được khiếu nại, tố cáo theo quy định pháp luật và được mang theo tài sản hợp pháp ra khỏi lãnh thổ Việt Nam.

Đồng thời, người bị trục xuất có nghĩa vụ tuân thủ quy định của pháp luật Việt Nam, thực hiện đầy đủ các nội dung ghi trong quyết định xử phạt, xuất trình giấy tờ tùy thân theo yêu cầu của cơ quan quản lý xuất nhập cảnh, chấp hành các nghĩa vụ về dân sự, hành chính, kinh tế (nếu có) và rời khỏi lãnh thổ Việt Nam đúng thời hạn ghi trong quyết định.

Đối với người nước ngoài vi phạm pháp luật Việt Nam trong thời gian làm thủ tục trục xuất, Nghị định quy định biện pháp quản lý đặc biệt để ngăn chặn tình trạng trốn tránh, cản trở việc thi hành quyết định trục xuất hoặc tiếp tục vi phạm pháp luật.

Các biện pháp quản lý bao gồm: Hạn chế việc đi lại của người bị quản lý; chỉ định chỗ ở bắt buộc; tạm giữ hộ chiếu hoặc giấy tờ tùy thân khác thay hộ chiếu. Việc áp dụng các biện pháp này nhằm bảo đảm hiệu quả thi hành quyết định trục xuất, đồng thời vẫn tuân thủ quy định pháp luật và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người bị áp dụng.

Người có thẩm quyền áp dụng hình thức xử phạt trục xuất cũng là người quyết định áp dụng biện pháp quản lý tạm thời, trong đó ghi rõ nội dung, thời hạn, phạm vi áp dụng, cơ quan thi hành và các điều kiện cụ thể đối với từng trường hợp.

Đáng chú ý, Nghị định nghiêm cấm việc sử dụng nhà tạm giữ, buồng tạm giữ hành chính hoặc trại giam hình sự để quản lý người nước ngoài trong thời gian làm thủ tục trục xuất. Thay vào đó, những người này sẽ được chỉ định lưu trú tại cơ sở lưu trú do Bộ Công an quản lý hoặc chỉ định.
Việc chỉ định chỗ ở được áp dụng trong các trường hợp người bị trục xuất không có hộ chiếu, không có nơi cư trú, có hành vi vi phạm, có nguy cơ bỏ trốn, mắc bệnh truyền nhiễm, bệnh tâm thần, hoặc tự nguyện xin vào cơ sở lưu trú. Các cơ sở lưu trú có trách nhiệm tiếp nhận hồ sơ của người bị quản lý, bao gồm quyết định áp dụng biện pháp quản lý, tóm tắt lý lịch và hành vi vi phạm pháp luật, để phục vụ cho việc giám sát, bảo đảm tôn trọng quyền con người nhưng vẫn tuân thủ nghiêm quy định của pháp luật.

Nghị định này có hiệu lực thi hành từ ngày 01/4/2026 và thay thế Nghị định số 142/2021/NĐ-CP ngày 31/12/2021 của Chính phủ quy định hình thức xử phạt trục xuất, biện pháp tạm giữ người, áp giải người vi phạm theo thủ tục hành chính và quản lý người nước ngoài vi phạm pháp luật Việt Nam trong thời gian làm thủ tục trục xuất. Đồng thời, bãi bỏ Điều 66 Nghị định số 282/2025/NĐ-CP liên quan đến xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh, trật tự, an toàn xã hội.
Việc ban hành Nghị định mới được đánh giá là bước hoàn thiện quan trọng trong hệ thống pháp luật về xử lý vi phạm hành chính, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, đồng thời bảo đảm tính minh bạch, rõ ràng trong áp dụng các biện pháp trục xuất, tạm giữ và áp giải theo thủ tục hành chính./.