Quy định về giấy tờ đối với cây kiểng - tránh vi phạm pháp luật

Cây kiểng, đặc biệt là cây cổ thụ, cây rừng, cây có giá trị lớn, có thể thuộc nhóm: Cây rừng tự nhiên, cây thuộc danh mục bảo vệ; cây có nguồn gốc khai thác từ rừng hoặc vận chuyển liên tỉnh. Do đó, cơ quan chức năng cần kiểm soát để ngăn chặn khai thác rừng trái phép, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và phòng ngừa mua bán cây có nguồn gốc bất hợp pháp. Đặc biệt nghiêm cấm mua cây kiểng không rõ nguồn gốc, vận chuyển cây cổ thụ, cây lớn nhưng không có giấy tờ; đào cây tự nhiên mang đi bán hoặc mua bán cây thuộc danh mục cấm khai thác.

Tùy từng trường hợp, người dân cần chuẩn bị những loại giấy tờ cần có khi mua bán, vận chuyển cây kiểng, cụ thể như: (1) Giấy tờ chứng minh nguồn gốc hợp pháp của cây (hóa đơn mua bán, giấy xác nhận của chủ vườn); (2) Giấy xác nhận cây trồng tại vườn, đất hợp pháp (đối với cây do người dân tự trồng); (3) Hồ sơ lâm sản hợp pháp (đối với cây có nguồn gốc từ rừng hoặc cây thuộc nhóm cần quản lý); (4) Giấy vận chuyển lâm sản (khi vận chuyển liên tỉnh hoặc số lượng lớn); (5) Giấy kiểm dịch thực vật (nếu vận chuyển qua địa bàn yêu cầu kiểm dịch)…

Đối với các loại cây ăn quả, cây bóng mát, cây cảnh hay cây lấy gỗ thông thường mọc trên đất vườn của hộ gia đình không thuộc quy hoạch lâm nghiệp thì không thuộc diện phải làm các thủ tục hồ sơ lâm sản theo quy định của Thông tư 26/2025/TT-BNNMT ngày 24/6/2025 của Bộ Nông nghiệp và môi trường quy định về quản lý lâm sản; xử lý lâm sản, thủy sản là tài sản được xác lập quyền sở hữu toàn dân. Tuy nhiên, đối với cây gỗ có tên trùng với cây gỗ rừng tự nhiên khuyến nghị người dân cần có bản chính Bảng kê lâm sản do chủ lâm sản lập hoặc Bản chính Bảng kê lâm sản có xác nhận của cơ quan Kiểm lâm sở tại đối với trường hợp chủ lâm sản đề nghị xác nhận theo quy định tại điểm đ khoản 3 Điều 5 Thông tư này để đảm bảo pháp lý khi bị kiểm tra.

Hiện nay, vấn đề đáng quan tâm là phân biệt việc khai thác, mua bán và vận chuyển mai vàng từ rừng và mai vàng được trồng ở vườn nhà đang được dư luận quan tâm. Trường hợp nếu trên địa bàn địa phương có công bố loài mai vàng là loài thực vật rừng (đặc biệt là các khu vực rừng đặc dụng) thì phải quản lý chặt chẽ việc khai thác, trồng, mua bán và vận chuyển theo quy định tại Điều 6 và Điều 8 của Thông tư 26/2025/TT-BNNMT ngày 24/6/2025, được sửa đổi bổ sung tại Thông tư 84/2025/TT-BNNMT ngày 31/12/2025. Còn trường hợp cá nhân, tổ chức đã và đang trồng, kinh doanh loài mai vàng không có nguồn gốc từ rừng thì không bắt buộc phải thực hiện, tuy nhiên được quyền đề nghị xác nhận từ cơ quan chức năng theo quy định tại điểm đ khoản 3 Điều 5 và điểm b khoản 5 Điều 8 Thông tư 26/2025/TT-BNNMT.

Như vậy, đối với những cây cảnh có nguồn gốc từ rừng hoặc được khai thác từ rừng, khi mua bán hoặc vận chuyển, người sở hữu phải lập bảng kê lâm sản kèm theo hóa đơn, chứng từ hợp pháp để chứng minh nguồn gốc. Trường hợp vận chuyển liên tỉnh hoặc ra đảo, việc mang theo đầy đủ hồ sơ là yêu cầu bắt buộc. Ngược lại, các loại cây do người dân tự trồng, tự nhân giống trong vườn và không thuộc nhóm quản lý thì không cần khai báo nguồn gốc. Tuy nhiên, theo Quyết định số 39/2012/QĐ-TTg ngày 05/10/2012 của Thủ tướng Chính phủ ban hành Quy chế quản lý cây cảnh, cây bóng mát, cây cổ thụ thì các tổ chức, cá nhân, hộ gia đình có nhu cầu đào bứng cây cảnh, cây bóng mát, cây cổ thụ có nguồn gốc từ vườn nhà, trang trại, cây trồng phân tán của tổ chức, hộ gia đình, cá nhân cần nộp hồ sơ (Bản đề nghị và bảng dự kiến sản phẩm đào bứng theo mẫu) tại Ủy ban nhân dân cấp xã để đảm bảo quy định pháp luật.

Việc chấp hành đúng quy định không chỉ giúp người dân tránh rủi ro pháp lý mà còn góp phần bảo vệ môi trường, tài nguyên thiên nhiên và giữ gìn cảnh quan xanh bền vững. Mỗi người dân hãy nâng cao ý thức, mua bán cây kiểng đúng quy định, nói không với cây không rõ nguồn gốc.