Cần hiểu đúng về dự thảo Nghị quyết phát triển công dân số để góp phần đấu tranh, phản bác các luận điệu xuyên tạc, bình luận sai sự thật

“Công dân số” được hiểu là cá nhân được cấp tài khoản định danh điện tử trên ứng dụng định danh quốc gia (VNeID). Điều kiện để trở thành công dân số là: Tuân thủ các nghĩa vụ của công dân số, tham gia định danh, xác thực trên môi trường số, có khả năng sử dụng dịch vụ công và dịch vụ số an toàn, hợp pháp, đóng góp dữ liệu, tham gia các hoạt động chuyển đổi số quốc gia và đã được xếp hạng công dân số theo quy định của Nghị quyết.

Theo đó, dự thảo đưa ra quy định về công dân số được phân loại thành 03 hạng căn cứ điểm công dân số: chưa xếp hạng, công dân số cơ bản, công dân số tích cực. Trong đó, công dân số tích cực được hưởng toàn bộ các chính sách ưu đãi như: được miễn, giảm phí, lệ phí khi thực hiện thủ tục hành chính trực tuyến; miễn 100% phí, lệ phí đối với các thủ tục hành chính cơ bản, thiết yếu, gắn với quyền nhân thân hoặc thủ tục hành chính có tần suất cao theo phụ lục kèm theo Nghị quyết; giảm tối thiểu 50% phí, lệ phí đối với các thủ tục hành chính phức tạp, cần nhiều chi phí quản lý theo phụ lục kèm theo; công dân được giảm 10% thuế, lệ phí trước bạ khi thực hiện dịch vụ số, thủ tục hành chính trực tuyến thông qua nền tảng định danh và xác thực điện tử VNeID liên quan đến tài sản thiết yếu và các dịch vụ, thủ tục thúc đẩy tăng tính minh bạch theo phụ lục kèm theo. Đối với công dân số cơ bản được hưởng các chính sách ưu đãi là được miễn, giảm phí, lệ phí khi thực hiện thủ tục hành chính trực tuyến.

Mục đích ban hành Nghị quyết là nhằm tạo lập khuôn khổ pháp lý thống nhất, toàn diện đầu tiên tại Việt Nam về công dân số, quy định rõ địa vị pháp lý, các lợi ích và trách nhiệm của công dân khi tham gia môi trường số; Lấy người dân làm trung tâm, đạt được những yêu cầu Nhà nước đặt ra, các chính sách của Nhà nước được Nhân dân tham gia trên môi trường số là động lực xây dựng công dân số, Chính phủ số, kinh tế số và xã hội số; tăng cường công tác quản lý nhà nước, quản trị xã hội trên môi trường số; xác lập cơ sở pháp lý để phát triển ứng dụng định danh quốc gia VNeID trở thành nền tảng định danh, xác thực duy nhất, là kênh giao tiếp chính thức và cung cấp các tiện ích số thiết yếu, an toàn cho công dân trên môi trường số… Điểm công dân số được tính dựa trên việc cập nhật, xác thực dữ liệu cá nhân, tần suất, mức độ sử dụng dịch vụ số và các hoạt động, đóng góp cho cộng đồng trên môi trường số, nhằm khuyến khích người dân tham gia tích cực vào chương trình phát triển công dân số, không áp dụng để xử phạt, hạn chế quyền và lợi ích hợp pháp của công dân.

Dự thảo Nghị quyết được xây dựng dựa trên việc quán triệt và cụ thể hóa sâu sắc chủ trương, đường lối của Đảng về chuyển đổi số, đặc biệt là Nghị quyết số 57-NQ/TW, xác định người dân, doanh nghiệp là trung tâm của chuyển đổi số, lấy công dân số làm yếu tố nền tảng, quyết định sự thành công của Chính phủ số, kinh tế số và xã hội số; tuân thủ Hiến pháp và pháp luật, bảo đảm quyền con người, quyền công dân; đồng thời vận dụng hiệu quả cơ chế đặc biệt theo Nghị quyết số 206/2025/QH15 để giải quyết các vấn đề cấp bách, tháo gỡ các điểm nghẽn, rào cản pháp lý đang cản trở việc phát triển công dân số; Bảo đảm hài hòa giữa việc thụ hưởng các quyền lợi và thực hiện các nghĩa vụ trên môi trường số, gắn liền lợi ích của công dân với mục tiêu chung của quốc gia trong việc xây dựng xã hội số an toàn, lành mạnh; thúc đẩy người dân tham gia; bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất với chiến lược chuyển đổi số quốc gia, gắn liền với việc phát triển ứng dụng dữ liệu về dân cư, định danh và xác thực điện tử theo Đề án 06 của Chính phủ.

Ảnh minh họa: Cảnh giác luận điệu xuyên tạc về công dân số (Nguồn: Công an phường Cái Vồn)

Cần lưu ý rằng, điểm công dân số không phải là căn cứ pháp lý để đánh giá nhân thân, đạo đức, ý thức chấp hành pháp luật của một công dân. Nếu điểm này thấp thì cũng không được và không thể xem là một dạng tiền án, tiền sự, không phải dữ liệu phục vụ điều tra, truy tố, xét xử, kỷ luật, xử phạt. Đồng thời, điểm công dân số không được dùng để hạn chế hay trì hoãn quyền của người dân. Theo đó, việc đánh giá mức độ tham gia và năng lực số của công dân là một xu hướng tất yếu và khách quan. Khi hoạt động quản lý, cung cấp dịch vụ công, an sinh xã hội, giao dịch dân sự hành chính ngày càng dịch chuyển lên môi trường số, Nhà nước buộc phải có các công cụ đo lường để điều hành hiệu quả hơn. Cơ chế chấm điểm công dân số cần được nhìn nhận như một công cụ quản trị kỹ thuật, chứ không phải là sự can thiệp tùy tiện vào đời sống cá nhân.

Chính vì thế, các cơ quan, tổ chức và cá nhân cần hiểu đúng, có cái nhìn tổng thể, toàn diện, tránh bị các đối tượng xấu xuyên tạc, ám thị các thông tin tiêu cực, suy diễn rằng Nhà nước “xếp hạng con người” hay “kiểm soát công dân”. Vấn đề cốt lõi không nằm ở việc có chấm điểm hay không, mà nằm ở cách thiết kế và giới hạn pháp lý của việc chấm điểm. Khi Nghị quyết đã xác định rõ nguyên tắc: chấm điểm chỉ nhằm khuyến khích, không dùng để xử phạt hay hạn chế quyền, thì việc tiếp cận chính sách với tâm thế bình tĩnh, hiểu đúng sẽ giúp xã hội tránh những phản ứng cảm tính không cần thiết.

Bên cạnh đó, không nên so sánh việc khuyến khích và hệ thống điểm công dân số với một số quy định của một số quốc gia, từ đó có cái nhìn phiến diện, tin theo một số đối tượng đang có luận điệu cố tình đánh đồng việc ghi nhận mức độ tham gia của công dân trên môi trường số với “xếp hạng công dân”, từ đó thổi phồng nguy cơ phân biệt đối xử. Cần khẳng định rõ: không tồn tại việc chấm điểm, xếp hạng công dân trong các hoạt động sinh hoạt, đời sống thường ngày như nhiều thông tin xuyên tạc đã nêu. Những nội dung trong dự thảo thực chất là việc ghi nhận mức độ tích cực, mức độ tham gia của công dân trên môi trường số, gắn với tiến trình xây dựng chính phủ số, kinh tế số và xã hội số. Việc ghi nhận này không nhằm đánh giá “tốt - xấu” về mặt đạo đức hay nhân thân công dân, càng không phải là công cụ giám sát, kiểm soát hay hạn chế quyền con người. 

Việc ghi nhận mức độ tham gia của công dân trong môi trường số là bước đi mang tính khuyến khích và hỗ trợ người dân tiếp cận tốt hơn dịch vụ công, không phải là công cụ giám sát hay phân loại con người. Những chia sẻ sai lệch, biến tướng nội dung này thành công cụ điều chỉnh hành vi tiêu cực ngoài quy định pháp luật là cách diễn giải sai bản chất, gây hiểu lầm trong xã hội. Nhận diện và phản bác kịp thời những luận điệu sai trái xung quanh vấn đề này là cần thiết, điều đó cần sự chung tay hưởng ứng của toàn thể các tổ chức, cơ quan và Nhân dân, khuyến khích hành vi tích cực, tạo động lực để người dân chủ động tham gia các hoạt động số như: sử dụng dịch vụ công trực tuyến, giao dịch số, tương tác chính thống với cơ quan nhà nước, góp phần đưa đất nước bước vào kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc ta.