Giới thiệu một số điểm mới của dự thảo Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi)

Sau hơn 13 năm triển khai thi hành, Luật Xử lý vi phạm hành chính đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng trong công tác phòng ngừa, phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm pháp luật, góp phần bảo đảm kỷ cương, trật tự quản lý nhà nước trên các lĩnh vực. Tuy nhiên, thực tiễn thi hành cũng bộc lộ một số hạn chế, bất cập, nhất là các quy định về mức phạt tiền, thời hiệu xử phạt, tổ chức thi hành quyết định xử phạt, áp dụng các biện pháp xử lý hành chính và thực hiện thủ tục trên môi trường điện tử.

Việc sửa đổi Luật Xử lý vi phạm hành chính là yêu cầu cần thiết nhằm thể chế hóa các chủ trương của Đảng về xây dựng, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với kiểm soát quyền lực và phát triển khoa học, công nghệ, chuyển đổi số.

Theo hồ sơ dự án Luật trình Quốc hội, dự thảo tập trung sửa đổi, bổ sung nhiều quy định quan trọng. Một số nội dung mới nổi bật gồm:

1. Đề xuất nâng mức phạt tiền tối đa trong xử phạt vi phạm hành chính

Một trong những nội dung đáng chú ý của dự thảo Luật là đề xuất điều chỉnh mức phạt tiền tối đa trong xử phạt vi phạm hành chính nhằm phù hợp với tình hình phát triển kinh tế

- xã hội, mức sống của người dân và yêu cầu nâng cao hiệu quả phòng ngừa, răn đe đối với hành vi vi phạm.

Theo đó, dự thảo đề xuất nâng mức phạt tiền tối đa đối với cá nhân từ 01 tỷ đồng lên 1,5 tỷ đồng; đối với tổ chức từ 02 tỷ đồng lên 03 tỷ đồng. Đồng thời, rà soát, điều chỉnh mức phạt tiền tối đa trong một số lĩnh vực quản lý nhà nước và bổ sung quy định về xử phạt đối với các lĩnh vực mới phát sinh.

Việc điều chỉnh mức phạt nhằm bảo đảm tính tương xứng giữa chế tài xử phạt với tính chất, mức độ, hậu quả của hành vi vi phạm, đặc biệt đối với các vi phạm nghiêm trọng trong lĩnh vực môi trường, an toàn thực phẩm, khoáng sản, phòng cháy và chữa cháy.

Dự thảo cũng bổ sung nguyên tắc xác định khung tiền phạt, mức phạt tiền cụ thể và quy định rõ hơn việc áp dụng mức phạt đối với một số chủ thể như tổ hợp tác, hộ kinh doanh, hộ gia đình và các tổ chức có liên quan.

2. Rà soát, điều chỉnh thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính

Dự thảo Luật nghiên cứu điều chỉnh thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính theo tính chất, đặc điểm của từng lĩnh vực quản lý nhà nước, trong đó đề xuất nâng thời hiệu xử phạt lên 03 năm đối với một số lĩnh vực.

Việc điều chỉnh xuất phát từ thực tiễn có những hành vi vi phạm mang tính chất phức tạp, khó phát hiện, cần nhiều thời gian để kiểm tra, xác minh và thu thập tài liệu, chứng cứ. Nếu thời hiệu xử phạt quá ngắn có thể dẫn đến tình trạng hành vi vi phạm không được xử lý kịp thời, làm giảm hiệu lực thực thi pháp luật.

Theo đó, dự thảo hướng đến việc quy định thời hiệu phù hợp với đặc thù từng lĩnh vực, bảo đảm xử lý nghiêm minh các hành vi vi phạm, đồng thời tạo cơ sở pháp lý rõ ràng để cơ quan có thẩm quyền áp dụng thống nhất trong thực tiễn.

3. Bổ sung các biện pháp cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính

Nhằm khắc phục tình trạng một số cá nhân, tổ chức không tự nguyện chấp hành quyết định xử phạt, dự thảo Luật đề xuất hoàn thiện các quy định về cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính.

Đáng chú ý, dự thảo bổ sung biện pháp cưỡng chế liên quan đến việc yêu cầu ngừng cung cấp dịch vụ Internet, dịch vụ viễn thông, hạ tầng số hoặc áp dụng biện pháp kỹ thuật, chặn truy cập đối với các trường hợp đáp ứng điều kiện luật định.

Việc bổ sung các biện pháp cưỡng chế nhằm nâng cao hiệu quả tổ chức thi hành quyết định xử phạt, nhất là đối với những hành vi vi phạm phát sinh trong môi trường số hoặc có tính chất phức tạp, khó xử lý bằng các biện pháp truyền thống.

Đồng thời, dự thảo đặt ra yêu cầu quy định chặt chẽ về điều kiện, nguyên tắc áp dụng, bảo đảm các biện pháp cưỡng chế được thực hiện đúng đối tượng, đúng thẩm quyền, không ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân có liên quan.

4. Hoàn thiện thẩm quyền áp dụng các biện pháp xử lý hành chính

Dự thảo Luật tiếp tục sửa đổi, bổ sung các quy định về thẩm quyền, trình tự, thủ tục áp dụng một số biện pháp xử lý hành chính theo hướng tăng cường phân cấp, phân quyền, phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền địa phương hai cấp.

Một trong những nội dung đáng chú ý là đề xuất chuyển thẩm quyền quyết định áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc từ Tòa án nhân dân khu vực sang Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã.

Bên cạnh đó, dự thảo còn đề xuất sửa đổi một số quy định có liên quan trong Luật Phòng, chống ma túy, trong đó có việc chuyển thẩm quyền quyết định áp dụng biện pháp đưa đi cai nghiện bắt buộc từ Tòa án nhân dân khu vực sang Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã.

Những đề xuất này nhằm nâng cao tính chủ động, kịp thời trong việc xem xét, quyết định áp dụng các biện pháp xử lý hành chính, gắn trách nhiệm của chính quyền cơ sở với công tác quản lý nhà nước về an ninh, trật tự. Đồng thời, đây là các nội dung tác động trực tiếp đến quyền, lợi ích của cá nhân nên cần tiếp tục được nghiên cứu, hoàn thiện chặt chẽ về thẩm quyền, điều kiện và trình tự, thủ tục áp dụng.

5. Đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong xử lý vi phạm hành chính

Một trong những định hướng quan trọng của dự thảo Luật là hoàn thiện cơ sở pháp lý để tổ chức thực hiện các hoạt động xử lý vi phạm hành chính trên môi trường điện tử.

Theo Điều 19 của dự thảo, cơ quan, người có thẩm quyền được thực hiện việc phát hiện, xác minh, giải trình, xử lý vi phạm hành chính, thi hành và cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt trên môi trường điện tử.

Đồng thời, dự thảo quy định việc xử lý vi phạm hành chính được thực hiện trên hệ thống của Cơ sở dữ liệu quốc gia về xử lý vi phạm hành chính hoặc các cơ sở dữ liệu, hệ thống xử lý vi phạm hành chính của bộ, ngành, địa phương.

Đáng chú ý, dự thảo đề xuất cơ chế kết nối, chia sẻ, đồng bộ dữ liệu với các cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành, Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và ứng dụng định danh điện tử (VNeID).

Các quy định này nhằm từng bước hiện đại hóa công tác xử lý vi phạm hành chính, giảm thủ tục giấy tờ, nâng cao hiệu quả khai thác, sử dụng thông tin, tạo thuận lợi cho cơ quan nhà nước, người dân và doanh nghiệp; đồng thời bảo đảm yêu cầu về an toàn thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân.

6. Hoàn thiện cơ chế phân cấp, phân quyền và trách nhiệm quản lý nhà nước về xử lý vi phạm hành chính

Dự thảo Luật tiếp tục hoàn thiện các quy định về thẩm quyền xử phạt, trách nhiệm tổ chức thi hành và quản lý nhà nước đối với công tác xử lý vi phạm hành chính, bảo đảm phù hợp với tổ chức bộ máy nhà nước sau sắp xếp.

Theo đó, dự thảo hướng đến việc phân định rõ nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan, người có thẩm quyền; tăng cường tính chủ động trong tổ chức thực hiện, đồng thời xác định trách nhiệm của từng chủ thể trong quá trình phát hiện, xử lý và tổ chức thi hành quyết định xử lý vi phạm hành chính.

Đối với những vấn đề mang tính kỹ thuật, thường xuyên thay đổi theo yêu cầu thực tiễn, dự thảo định hướng giao Chính phủ quy định chi tiết trong phạm vi thẩm quyền, nhằm bảo đảm tính linh hoạt và ổn định lâu dài của Luật.

Việc hoàn thiện cơ chế phân cấp, phân quyền góp phần khắc phục tình trạng chồng chéo, bất cập trong thực hiện nhiệm vụ, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và trách nhiệm của cơ quan, người có thẩm quyền xử lý vi phạm hành chính.

7. Tăng cường bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức trong xử lý vi phạm hành chính

Bên cạnh việc nâng cao tính nghiêm minh của pháp luật, dự thảo Luật tiếp tục chú trọng bảo đảm quyền con người, quyền công dân và quyền, lợi ích hợp pháp của các tổ chức, cá nhân trong quá trình xử lý vi phạm hành chính.

Theo đó, việc xử phạt phải bảo đảm công khai, khách quan, đúng thẩm quyền, đúng quy định pháp luật; căn cứ vào tính chất, mức độ, hậu quả của hành vi vi phạm và các tình tiết có liên quan.

Dự thảo cũng tiếp tục hoàn thiện các quy định về trình tự, thủ tục xử phạt, giải trình, thi hành quyết định xử phạt và áp dụng biện pháp cưỡng chế, hướng đến sự cân đối, hợp lý giữa yêu cầu bảo đảm trật tự quản lý nhà nước với việc bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức.

Đây là yêu cầu quan trọng nhằm bảo đảm mọi hành vi vi phạm được xem xét, xử lý đúng pháp luật, hạn chế việc áp dụng tùy tiện các biện pháp xử lý hành chính, đồng thời tăng cường tính minh bạch, công bằng và trách nhiệm giải trình trong thực thi công vụ.

Nhìn chung, dự thảo Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi) tập trung giải quyết những vấn đề quan trọng phát sinh trong thực tiễn thi hành pháp luật, từ việc hoàn thiện các chế tài xử phạt, tăng cường hiệu quả cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt đến đổi mới phương thức xử lý vi phạm hành chính trên môi trường điện tử.

Những nội dung sửa đổi, bổ sung này hướng đến việc xây dựng hệ thống pháp luật về xử lý vi phạm hành chính thống nhất, đồng bộ, khả thi, phù hợp với yêu cầu cải cách hành chính, chuyển đổi số và mô hình tổ chức bộ máy nhà nước trong giai đoạn mới.

Việc tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện và ban hành Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi) sẽ góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước; tăng cường kỷ luật, kỷ cương hành chính; bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân; phục vụ hiệu quả nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh và giữ gìn trật tự, an toàn xã hội.    

Xem chi tiết văn bản tại đây hoặc File đính kèm./.