Luật Lý lịch tư pháp tạo thuận lợi đối với người dân và doanh nghiệp

Infographic: Tuyên truyền về Luật Lý lịch tư pháp

Các quy định mới của Luật hướng đến mục tiêu lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ, giảm thủ tục, giảm thời gian và chi phí thực hiện. Nhiều điểm mới mang tính đột phá trong Luật Lý lịch tư pháp (sửa đổi) có hiệu lực từ ngày 01/7/2026 nổi bật như:

- Chuyển giao nhiệm vụ quản lý lý lịch tư pháp từ Bộ Tư pháp sang Bộ Công an. Bộ Công an chịu trách nhiệm trước Chính phủ thực hiện quản lý nhà nước về lý lịch tư pháp. Cục Hồ sơ nghiệp vụ Bộ Công an thay thế Trung tâm Lý lịch tư pháp quốc gia. Luật quy định cơ quan có thẩm quyền cấp Phiếu lý lịch tư pháp gồm Cục Hồ sơ nghiệp vụ Bộ Công an và Công an tỉnh, thành phố.

- Làm rõ khái niệm “thông tin lý lịch tư pháp” và Cơ sở dữ liệu lý lịch tư pháp”. So với Luật trước đây chưa có quy định riêng giải thích khái niệm “thông tin lý lịch tư pháp” và Cơ sở dữ liệu lý lịch tư pháp”.

- Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong xây dựng Cơ sở dữ liệu lý lịch tư pháp góp phần xây dựng Chính phủ số, thực hiện chuyển đổi số trong hoạt động của cơ quan nhà nước. 

- Đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, thực hiện cấp Phiếu lý lịch tư pháp bản điện tử và tiến tới thông tin lý lịch tư pháp của công dân được cập nhật, hiển thị trên VNeID (được coi là một trường thông tin sẵn có tương tự như họ tên, ngày tháng năm sinh). Thông tin lý lịch tư pháp hiển thị trên VNeID có giá trị như Phiếu lý lịch tư pháp, cá nhân không cần yêu cầu cấp Phiếu lý lịch tư pháp khi có nhu cầu. Công nhận Phiếu lý lịch tư pháp điện tử có giá trị pháp lý. Luật sửa đổi quy định: “Phiếu lý lịch tư pháp được cấp dưới dạng bản điện tử hoặc bản giấy và có giá trị pháp lý như nhau”.

- Luật quy định cơ sở dữ liệu lý lịch tư pháp được xây dựng tập trung, thống nhất tại Bộ Công an. Cơ sở dữ liệu lý lịch tư pháp được kết nối liên thông, đồng bộ với hệ thống dữ liệu quốc gia về dân cư, cơ sở dữ liệu chuyên ngành đảm bảo “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung” trong hệ thống chính trị, xuyên suốt từ trung ương tới địa phương.

Đây là cơ sở quan trọng triển khai thực hiện tiếp nhận yêu cầu, cấp Phiếu lý lịch tư pháp toàn trình trên môi trường điện tử, cải cách thủ tục hành chính, tạo điều kiện thuận lợi để người dân thực hiện dịch vụ mọi lúc, mọi nơi, không phân biệt địa giới hành chính góp phần thực hiện hiệu quả chủ trương đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, hội nhập quốc tế.

Thống nhất sử dụng số định danh cá nhân trong lý lịch tư pháp. Luật sửa đổi đã đồng loạt thay thế cụm từ “số giấy chứng minh nhân dân” bằng “số định danh cá nhân” tại nhiều điều như Điều 16, 26, 37, 42, 43. Sửa đổi này nhằm bảo đảm thống nhất Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và pháp luật về Căn cước.

- Luật quy định chặt chẽ hơn việc yêu cầu cung cấp Phiếu lý lịch tư pháp nhằm hạn chế việc lạm dụng yêu cầu người dân cung cấp Phiếu lý lịch tư pháp. Luật sửa đổi quy định: Phiếu lý lịch tư pháp được quản lý, sử dụng theo quy định của pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân đối với dữ liệu cá nhân nhạy cảm. Cơ quan, tổ chức, cá nhân không được yêu cầu cá nhân cung cấp Phiếu lý lịch tư pháp số 2 (quy định tại Điều 43 của Luật này). Theo đó:

+ Đối với Phiếu lý lịch tư pháp số 1: Luật quy định cơ quan, tổ chức, cá nhân không được yêu cầu cá nhân cung cấp thông tin lý lịch tư pháp hoặc Phiếu lý lịch tư pháp số 1, trừ trường hợp luật, nghị quyết của Quốc hội, pháp lệnh, nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội hoặc nghị định, nghị quyết của Chính phủ quy định cần sử dụng thông tin lý lịch tư pháp để phục vụ mục đích tuyển dụng, cấp giấy phép, chứng chỉ hành nghề đối với các ngành nghề, vị trí việc làm có liên quan đến quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, sức khỏe của cộng đồng hoặc để bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của cá nhân khi tham gia các giao dịch dân sự, thương mại liên quan trực tiếp đến các đối tượng yếu thế trong xã hội.

+ Đối với Phiếu lý lịch tư pháp số 2: Luật quy định thông tin lý lịch tư pháp, Phiếu lý lịch tư pháp được quản lý, sử dụng theo quy định của pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân đối với dữ liệu cá nhân nhạy cảm. Cơ quan, tổ chức, cá nhân không được yêu cầu cá nhân cung cấp Phiếu lý lịch tư pháp số 2.

- Thay đổi mục đích được phép sử dụng thông tin lý lịch tư pháp. Luật quy định việc cung cấp thông tin lý lịch tư pháp theo yêu cầu của cơ quan tiến hành tố tụng, cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp thay cho việc cấp Phiếu lý lịch tư pháp. Luật sửa đổi quy định: Cơ quan tiến hành tố tụng có quyền yêu cầu cơ quan có thẩm quyền cấp Phiếu lý lịch tư pháp cung cấp thông tin lý lịch tư pháp để phục vụ công tác điều tra, truy tố, xét xử.

+ Cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp có quyền yêu cầu cơ quan có thẩm quyền cấp Phiếu lý lịch tư pháp cung cấp thông tin lý lịch tư pháp để hỗ trợ công tác quản lý cán bộ, công chức, viên chức và hoạt động giải quyết thủ tục hành chính.

+ Cơ quan, tổ chức, cá nhân không được yêu cầu cá nhân cung cấp thông tin lý lịch tư pháp hoặc Phiếu lý lịch tư pháp số 1, trừ trường hợp có quy định cần sử dụng thông tin lý lịch để phục vụ mục đích tuyển dụng, cấp giấy phép, chứng chỉ hành nghề đối với các ngành nghề, vị trí việc làm có liên quan đến quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, sức khỏe của cộng đồng hoặc để bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của cá nhân khi tham gia các giao dịch dân sự, thương mại liên quan trực tiếp đến các đối tượng yếu thế trong xã hội.

- Bổ sung điều kiện độ tuổi khi yêu cầu cấp Phiếu lý lịch tư pháp. Công dân Việt Nam, người nước ngoài đã hoặc đang cư trú tại Việt Nam từ đủ 16 tuổi trở lên có quyền yêu cầu cơ quan có thẩm quyền cấp Phiếu lý lịch tư pháp cấp Phiếu lý lịch tư pháp của mình.

- Rút ngắn thời hạn cấp Phiếu lý lịch tư pháp. Rút ngắn thời gian xác minh và cấp phiếu lý lịch tư pháp. Theo đó thời hạn được rút ngắn xuống còn 5 ngày làm việc kể từ ngày tiếp nhận hồ sơ hợp lệ thay vì 10 ngày làm việc trước đây. Đối với trường hợp có thông tin về án tích hoặc hành vi phạm tội mới cần xác minh, thời hạn giải quyết có thể kéo dài nhưng không quá 15 ngày. 

Có thể nói, các quy định mới đã chuyển mạnh từ cơ chế “người dân cung cấp giấy tờ” sang “cơ quan nhà nước chủ động khai thác dữ liệu”, phù hợp với định hướng xây dựng Chính phủ số.

Những quy định mới, nổi bật trong quy định của Luật góp phần giảm thời gian chờ đợi, nâng cao chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp; nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về lý lịch tư pháp đồng thời góp phần thể hiện quyết tâm khơi thông nguồn lực cải cách thủ tục hành chính, xây dựng nền hành chính hiện đại, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp, lấy người dân làm trung tâm phục vụ./.