Vai trò của công dân trong đấu tranh với các hoạt động chống phá trên không gian mạng

Đảng và Nhà nước ta đã xác định chuyển đổi số là nhiệm vụ trọng tâm trong chiến lược phát triển đất nước. Nghị quyết số 52-NQ/TW ngày 27/9/2019 của Bộ Chính trị khẳng định việc chủ động tham gia cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư là yêu cầu khách quan, là nhiệm vụ có ý nghĩa chiến lược đặc biệt quan trọng đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Quyết định số 749/QĐ-TTg ngày 03/6/2020 của Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt chương trình Chuyển đổi số quốc gia với mục tiêu xây dựng Việt Nam trở thành quốc gia số, phát triển thịnh vượng và bền vững dựa trên công nghệ và đổi mới sáng tạo; Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Tuy nhiên, bên cạnh những cơ hội phát triển to lớn, không gian mạng cũng đang trở thành mặt trận trọng điểm mà các thế lực thù địch, phản động và đối tượng cơ hội chính trị lợi dụng để thực hiện các hoạt động chống phá Đảng, Nhà nước và chế độ xã hội chủ nghĩa. Chúng sử dụng các nền tảng số để phát tán thông tin sai sự thật, xuyên tạc lịch sử, phủ nhận thành quả cách mạng, kích động tâm lý bất mãn, gây chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc và làm suy giảm niềm tin của Nhân dân đối với sự lãnh đạo của Đảng.

Trong bối cảnh đó, công dân số không chỉ là người sử dụng công nghệ mà còn là chủ thể quan trọng tham gia bảo vệ an ninh quốc gia, bảo vệ chủ quyền số và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng. Đây là trách nhiệm chính trị, trách nhiệm xã hội và cũng là yêu cầu tất yếu để đưa đất nước bước vào kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

Tại khoản 16 Điều 3 Luật Chuyển đổi số 2025: “Công dân số là cá nhân có khả năng truy cập, sử dụng, tham gia các hoạt động trên môi trường số một cách an toàn, hiệu quả theo quy định của pháp luật”.

Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện, công dân số không chỉ là người thụ hưởng các thành quả của công nghệ mà còn là trung tâm của quá trình chuyển đổi số, là chủ thể trực tiếp xây dựng xã hội số, kinh tế số và chính phủ số.

Ở Việt Nam, vai trò của công dân số được khẳng định trong nhiều văn bản quan trọng. Luật An ninh mạng năm 2018 quy định trách nhiệm của mọi tổ chức, cá nhân trong việc tham gia bảo vệ an ninh quốc gia trên không gian mạng. Nghị định số 13/2023/NĐ-CP về bảo vệ dữ liệu cá nhân tiếp tục nhấn mạnh nghĩa vụ bảo vệ thông tin cá nhân và quyền riêng tư trong môi trường số. Những văn bản này tạo nên hành lang pháp lý quan trọng để xây dựng một cộng đồng công dân số văn minh, có bản lĩnh, trách nhiệm, hiểu biết pháp luật, đạo đức, kỹ năng và văn hóa ứng xử trên môi trường mạng.

Thực trạng các hoạt động kích động, chống phá trên không gian mạng của các thế lực thù địch hiện nay

Những năm gần đây, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của mạng xã hội và các nền tảng số, các hoạt động chống phá trên không gian mạng ngày càng gia tăng về số lượng và mức độ nguy hiểm.

Các thế lực thù địch thường xuyên lợi dụng những vấn đề nhạy cảm liên quan đến dân chủ, nhân quyền, dân tộc, tôn giáo, chủ quyền lãnh thổ hoặc những hạn chế trong quản lý xã hội để xuyên tạc, bóp méo sự thật. Chúng sử dụng các tài khoản ảo, trang mạng phản động, hội, nhóm kín hoặc các công cụ trí tuệ nhân tạo nhằm tạo ra những nội dung giả mạo có tính lan truyền cao.

Đặc biệt, sự xuất hiện của công nghệ A.I, Deepfake (giả lập khuôn mặt) khiến thông tin sai lệch có thể lan rộng với tốc độ chưa từng có. Nhiều người dùng thiếu kỹ năng số đã vô tình trở thành mắt xích trong quá trình phát tán tin giả, làm gia tăng tác động tiêu cực đến nhận thức xã hội.

Bản chất của các hoạt động chống phá hiện nay không chỉ nhằm truyền bá thông tin sai lệch mà sâu xa hơn là tiến hành chiến tranh nhận thức, từng bước làm xói mòn niềm tin của Nhân dân vào Đảng, Nhà nước và con đường phát triển đất nước.

Vai trò của công dân số trong đấu tranh phòng, chống các hoạt động kích động, chống phá trên không gian mạng

Thứ nhất, công dân số là tuyến phòng thủ đầu tiên trước các cuộc tấn công thông tin trong thời đại số, mỗi người dân là một trung tâm tiếp nhận và lan truyền thông tin. Vì vậy, khả năng nhận diện tin giả, kiểm chứng nguồn tin và đánh giá tính xác thực của thông tin trở thành yếu tố quyết định trong việc ngăn chặn các hoạt động thao túng dư luận.

Một công dân số có trách nhiệm phải biết đặt câu hỏi trước mỗi thông tin tiếp nhận, không chia sẻ những nội dung chưa được kiểm chứng và chủ động báo cáo các thông tin vi phạm pháp luật. Đây chính là tuyến phòng thủ quan trọng nhất để hạn chế tác động của các chiến dịch chống phá trên không gian mạng.

Thứ hai, công dân số là lực lượng bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. trong thời đại số, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không chỉ là nhiệm vụ của các cơ quan chuyên trách mà là trách nhiệm của toàn xã hội. Mỗi công dân khi tham gia không gian mạng cần chủ động đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch bằng lập luận khoa học, bằng sự thật khách quan và bằng những thành tựu thực tiễn của công cuộc đổi mới đất nước. Việc lan tỏa thông tin tích cực, thông tin chính thống và những giá trị tốt đẹp của dân tộc chính là phương thức hiệu quả để tạo và củng cố “sức đề kháng” của xã hội trước các luận điệu xuyên tạc.

Thứ ba, công dân số góp phần xây dựng văn hóa số lành mạnh, một xã hội số phát triển bền vững không chỉ dựa vào hạ tầng công nghệ mà còn phụ thuộc vào chất lượng văn hóa số của cộng đồng.

Công dân số cần thực hiện chuẩn mực ứng xử văn minh trên không gian mạng, tôn trọng pháp luật, tôn trọng quyền riêng tư của người khác; không sử dụng ngôn từ kích động, thù hận, không tham gia phát tán nội dung sai lệch hoặc độc hại. Văn hóa số là nền tảng để hình thành môi trường số an toàn, nhân văn và phát triển.

Thứ tư, công dân số là chủ thể bảo vệ chủ quyền quốc gia trên không gian mạng, trong thời đại công nghệ số, chủ quyền quốc gia không chỉ tồn tại trên lãnh thổ, vùng biển và vùng trời mà còn được mở rộng sang không gian mạng.

Việc bảo vệ dữ liệu cá nhân, bảo vệ hệ thống thông tin, cảnh giác với các hình thức lừa đảo công nghệ cao và không tiếp tay cho các hoạt động xâm phạm an ninh mạng chính là những hành động thiết thực góp phần bảo vệ chủ quyền số quốc gia.

Yêu cầu đặt ra đối với công dân số trong giai đoạn hiện nay

Để đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp chuyển đổi số quốc gia, công dân số Việt Nam cần phải: (1) Có bản lĩnh chính trị vững vàng, kiên định với mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội; (2) Có năng lực số và kỹ năng số đáp ứng yêu cầu của thời đại công nghệ; (3) Có khả năng nhận diện, sàng lọc và kiểm chứng thông tin; (4) Có ý thức tuân thủ pháp luật và đạo đức; (5) Có trách nhiệm xã hội và tinh thần cống hiến vì lợi ích cộng đồng; (6) Có khát vọng đổi mới sáng tạo và đóng góp cho sự phát triển đất nước.

Đây vừa là yêu cầu đối với mỗi cá nhân, vừa là điều kiện để xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ quá trình phát triển quốc gia trong tương lai.

Đất nước ta đang đứng trước cơ hội lịch sử để bước vào kỷ nguyên phát triển mới - kỷ nguyên của chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế sâu rộng. Trong bối cảnh đó, công dân số không chỉ là người thụ hưởng thành quả của công nghệ mà còn là chủ thể kiến tạo tương lai, bảo vệ lợi ích quốc gia và giữ ổn định chính trị - xã hội trên không gian mạng.

Mỗi công dân số có trách nhiệm sẽ là một điểm tựa của sự thật; mỗi thanh niên có bản lĩnh sẽ là một chiến sĩ trên mặt trận tư tưởng; mỗi cán bộ trẻ có năng lực sẽ là một hạt nhân thúc đẩy chuyển đổi số quốc gia. Khi hàng triệu công dân cùng chung ý thức trách nhiệm, chung khát vọng cống hiến và chung niềm tin vào con đường phát triển của dân tộc, mọi âm mưu kích động, xuyên tạc và chống phá sẽ bị đẩy lùi.

Phát huy vai trò của công dân số không chỉ là yêu cầu của thời đại công nghệ mà còn là nhân tố quyết định để xây dựng một Việt Nam hùng cường, thịnh vượng, tự chủ và tự tin bước vào kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc./.