Những điểm mới nổi bật của Luật dẫn độ năm 2025

Ban hành đạo luật chuyên ngành về dẫn độ

Hoạt động dẫn độ chỉ là một trong bốn lĩnh vực được điều chỉnh trong Luật Tương trợ tư pháp năm 2007, cùng với tương trợ tư pháp về dân sự, hình sự và chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù. Việc xây dựng Luật Dẫn độ riêng thể hiện sự chuyên môn hóa trong công tác hợp tác quốc tế về hình sự, bảo đảm các quy định phù hợp với tính chất đặc thù của hoạt động dẫn độ, đồng thời tạo cơ sở pháp lý đầy đủ, đồng bộ và khả thi hơn trong thực tiễn.

Xác định Bộ Công an là cơ quan Trung ương về dẫn độ

Theo Điều 6 Luật Dẫn độ, Bộ Công an được xác định là cơ quan trung ương của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam về dẫn độ. Quy định này góp phần thống nhất đầu mối quản lý nhà nước, nâng cao hiệu quả phối hợp liên ngành và rút ngắn thời gian xử lý các yêu cầu dẫn độ, đáp ứng yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm trong tình hình mới.

Hoàn thiện nguyên tắc và điều kiện dẫn độ

Luật quy định rõ các nguyên tắc thực hiện dẫn độ trên cơ sở tôn trọng độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ, không can thiệp công việc nội bộ của nhau; bảo đảm phù hợp với Hiến pháp, pháp luật Việt Nam và các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên. Đồng thời, tiếp tục áp dụng nguyên tắc có đi có lại trong trường hợp giữa Việt Nam và nước ngoài chưa có điều ước quốc tế về dẫn độ, Luật đã quy định rõ các trường hợp có thể bị dẫn độ, trong đó chỉ yêu cầu hành vi phạm tội được pháp luật của cả hai nước cùng coi là tội phạm, không bắt buộc phải có cùng tên tội danh hoặc cùng nhóm tội phạm. Đây là quy định phù hợp với thông lệ quốc tế và tạo thuận lợi cho quá trình hợp tác dẫn độ.

Quy định đầy đủ trình tự, thủ tục yêu cầu dẫn độ của Việt Nam ra nước ngoài: Một điểm mới quan trọng của Luật là lần đầu tiên quy định đầy đủ, chi tiết về trình tự, thủ tục lập hồ sơ yêu cầu dẫn độ của Việt Nam gửi ra nước ngoài (gồm thẩm quyền lập hồ sơ, thành phần hồ sơ, nội dung văn bản yêu cầu, tài liệu kèm theo và quy trình tiếp nhận, kiểm tra, chuyển hồ sơ), tạo cơ sở pháp lý để thực hiện hiệu quả việc truy bắt, đưa người phạm tội bỏ trốn ở nước ngoài về Việt Nam.

Bổ sung quy định về giữ người trong trường hợp khẩn cấp

Lần đầu tiên quy định về giữ người trong trường hợp khẩn cấp trước khi tiếp nhận hồ sơ yêu cầu dẫn độ chính thức nhằm ngăn chặn việc bỏ trốn - đây là một trong những nội dung hoàn toàn mới của Luật Dẫn độ. Luật quy định rõ điều kiện áp dụng, thẩm quyền, thời hạn và bảo đảm quyền của người bị giữ. Quy định này góp phần nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế trong truy bắt tội phạm xuyên quốc gia.

Bổ sung thủ tục dẫn độ đơn giản

Luật Dẫn độ năm 2025 đã bổ sung cơ chế dẫn độ đơn giản đối với trường hợp người bị yêu cầu dẫn độ tự nguyện đồng ý bị dẫn độ. Theo đó, nếu người bị yêu cầu dẫn độ có đơn đồng ý và Tòa án xác định việc đồng ý là hoàn toàn tự nguyện, nhận thức đầy đủ hậu quả pháp lý, thì có thể áp dụng thủ tục rút gọn để xem xét yêu cầu dẫn độ. Quy định này giúp tiết kiệm thời gian, chi phí và phù hợp với thông lệ quốc tế.

Quy định cụ thể việc xử lý khi có nhiều quốc gia cùng yêu cầu dẫn độ

Trong thực tiễn quốc tế, có những trường hợp một cá nhân bị nhiều quốc gia cùng yêu cầu dẫn độ. Để giải quyết vấn đề này, Điều 31 Luật Dẫn độ đã quy định các tiêu chí xem xét lựa chọn quốc gia được ưu tiên đáp ứng yêu cầu dẫn độ, như: quốc tịch của người bị yêu cầu dẫn độ; địa điểm thực hiện tội phạm; mức độ nghiêm trọng của hành vi phạm tội; quốc tịch của người bị hại; thời điểm gửi yêu cầu dẫn độ; khả năng dẫn độ tiếp theo giữa các quốc gia. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng nhằm bảo đảm tính khách quan, minh bạch trong quá trình giải quyết các yêu cầu dẫn độ phức tạp.

Tăng cường bảo đảm quyền con người trong hoạt động dẫn độ

Luật Dẫn độ đã bổ sung nhiều quy định bảo đảm quyền con người và phù hợp với các cam kết quốc tế của Việt Nam. Theo Điều 41, Việt Nam phải từ chối dẫn độ trong các trường hợp: người bị yêu cầu dẫn độ có nguy cơ bị tra tấn, truy bức hoặc đối xử vô nhân đạo; yêu cầu dẫn độ xuất phát từ lý do chủng tộc, tôn giáo, giới tính, quốc tịch hoặc quan điểm chính trị; người bị yêu cầu dẫn độ là công dân Việt Nam; hành vi đã được xét xử hoặc miễn trách nhiệm hình sự theo pháp luật Việt Nam. Các quy định này thể hiện rõ chính sách nhân đạo của Nhà nước Việt Nam trong hợp tác quốc tế về hình sự

Bổ sung nhiều quy định mới phù hợp với thông lệ quốc tế

Luật bổ sung nhiều nội dung mới như: dẫn độ có điều kiện, dẫn độ tạm thời, dẫn độ lại, quá cảnh người bị dẫn độ, không dẫn độ cho bên thứ ba, nguyên tắc đặc biệt trong truy cứu trách nhiệm hình sự, thông báo liên quan đến hình phạt tử hình và miễn hợp pháp hóa lãnh sự đối với hồ sơ dẫn độ. Những nội dung này tạo nên tính tương thích giữa pháp luật Việt Nam với pháp luật và thông lệ quốc tế.

Việc ban hành Luật Dẫn độ năm 2025 là bước tiến quan trọng trong quá trình hoàn thiện hệ thống pháp luật về hợp tác quốc tế trong đấu tranh phòng, chống tội phạm. Luật đã tạo lập khuôn khổ pháp lý chuyên sâu, đầy đủ và hiện đại cho hoạt động dẫn độ; góp phần nâng cao hiệu quả truy bắt tội phạm bỏ trốn ra nước ngoài, tăng cường hợp tác quốc tế, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức và cá nhân, đồng thời đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế trong giai đoạn mới.