Giới thiệu nội dung cơ bản của Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Cảnh sát môi trường

Cổng Thông tin điện tử Công an tỉnh Vĩnh Long xin giới thiệu một số nội dung cơ bản Pháp lệnh số 09/2025/UBTVQH15:

1. Sự cần thiết ban hành

a) Cơ sở chính trị, pháp lý

Năm 2025, Trung ương Đảng, Bộ Chính trị, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành và chỉ đạo triển khai các văn bản về việc tiếp tục đổi mới, sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị: Kết luận số 121-KL/TW ngày 24/01/2025 tổng kết Nghị quyết số 18-NQ/TW ngày 25/10/2017 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII về một số vấn đề về tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực hiệu quả; Kết luận số 126-KL/TW ngày 14/02/2025 của Bộ Chính trị về một số nội dung, nhiệm vụ tiếp tục sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị năm 2025; Kết luận số 127-KL/TW ngày 28/02/2025 của Bộ Chính trị về triển khai nghiên cứu, đề xuất tiếp tục sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị; Nghị quyết số 60-NQ/TW ngày 12/4/2025 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII; Nghị quyết số 202/2025/QH15 ngày 12/6/2025 của Quốc hội việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh gồm 28 tỉnh và 06 thành phố; Quyết định số 1569/QĐ-TTg ngày 20/7/2025 của Thủ tướng Chính phủ ban hành Kế hoạch triển khai thực hiện các nghị quyết của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh, cấp xã năm 2025… Từ ngày 01/7/2025, trên toàn quốc đã triển khai chính quyền địa phương 02 cấp (cấp tỉnh, cấp xã).

Cùng với quá trình triển khai thực hiện sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 190/2025/QH15 ngày 19/02/2025 quy định về xử lý một số vấn đề liên quan đến sắp xếp tổ chức bộ máy nhà nước, trong đó tại khoản 2 Điều 11 quy định: “Cơ quan, người có thẩm quyền phải ban hành văn bản quy phạm pháp luật theo thẩm quyền hoặc trình cấp có thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật theo trình tự, thủ tục rút gọn để xử lý các văn bản chịu sự tác động do sắp xếp tổ chức bộ máy nhà nước”.

b) Cơ sở thực tiễn

Thực hiện chỉ đạo của Đảng, Quốc hội, Chính phủ đã chỉ đạo Bộ Công an và các cơ quan chức năng, chính quyền địa phương tổ chức triển khai toàn diện các mặt công tác theo chức năng, nhiệm vụ được giao; chủ động áp dụng đồng bộ các biện pháp công tác trong phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm, vi phạm pháp luật về môi trường, tài nguyên, an toàn thực phẩm, đạt được những kết quả cơ bản, quan trọng. Một trong những vấn đề quan trọng đảm bảo hiệu quả công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm, vi phạm pháp luật về môi trường là việc xây dựng hoàn thiện hệ thống pháp luật làm cơ sở pháp lý cho việc xây dựng, tổ chức lực lượng, phương tiện, biện pháp phòng ngừa, đấu tranh xử lý tội phạm, vi phạm pháp luật. Trong đó, Pháp lệnh Cảnh sát môi trường được Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành ngày 23/12/2014 đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho việc xây dựng lực lượng chuyên trách (Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường ở 03 cấp: cấp Bộ, cấp tỉnh, cấp huyện) và tổ chức thực hiện công tác phòng ngừa, đấu tranh chống tội phạm và vi phạm pháp luật về môi trường, tài nguyên, an toàn thực phẩm. Trong thời gian từ năm 2014 đến năm 2024, lực lượng Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường đã phát hiện, xử lý 234.843 vụ vi phạm pháp luật về môi trường, tài nguyên, an toàn thực phẩm (khởi tố và chuyển cơ quan điều tra khởi tố 3.777 vụ, 5.299 đối tượng; xử phạt vi phạm hành chính 198.798 vụ với tổng số tiền 1.240,553 tỷ đồng). Trong đó, ở Công an cấp huyện đã phát hiện trên 26.600 vụ vi phạm, đã khởi tố và đề nghị khởi tố trên 700 vụ. Kết quả này đã góp phần quan trọng bảo đảm trật tự, an toàn xã hội, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các cơ quan, tổ chức, cá nhân, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội bền vững của đất nước.

Nhìn chung, quá trình triển khai thi hành Pháp lệnh Cảnh sát môi trường năm 2014 không có khó khăn, vướng mắc. Tuy nhiên, thực hiện Đề án số 19/ĐA- BCA ngày 10/7/2023 của Bộ Công an về tiếp tục kiện toàn tổ chức bộ máy bên trong của Công an các đơn vị, địa phương và thực hiện các chủ trương, chỉ đạo của Đảng, Quốc hội, Chính phủ về tổ chức chính quyền địa phương 02 cấp, sắp xếp tổ chức Công an địa phương theo hướng “tỉnh toàn diện, xã vững mạnh, bám cơ sở”, không tổ chức công an cấp huyện, mô hình tổ chức của Công an các địa phương nói chung và lực lượng Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường ở Công an các địa phương nói riêng đã có sự thay đổi về tổ chức, đồng thời thay đổi về chức năng, nhiệm vụ được phân công, phân cấp. Do đó, để phù hợp với mô hình tổ chức mới cần thiết phải kịp thời sửa đổi, bổ sung các quy định liên quan đến thẩm quyền, phân công, phân cấp của lực lượng Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường quy định tại Pháp lệnh Cảnh sát môi trường năm 2014 để đảm bảo công tác đấu tranh, phòng, chống tội phạm và vi phạm pháp luật về môi trường, tài nguyên, an toàn thực phẩm xuyên suốt, không gián đoạn và phát huy hiệu quả ngay từ cấp cơ sở; đồng thời sửa đổi, bổ sung nội dung phân công nhiệm vụ của Bộ, ngành trong Pháp lệnh phù hợp với thực tế hiện nay.

Bên cạnh đó, thực tiễn công tác bảo đảm an ninh, trật tự khẳng định cơ sở pháp lý là yếu tố nguyên tắc, quan trọng hàng đầu trong công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm, không để sơ hở, mâu thuẫn, chồng chéo trong hệ thống pháp luật, nhằm vừa đảm bảo hiệu quả thực thi pháp luật, vừa phòng ngừa, ngăn chặn các hành vi lợi dụng để phạm tội, vi phạm pháp luật, chống đối, khiếu kiện gây phức tạp an ninh, trật tự. Do liên quan đến mô hình tổ chức mới của lực lượng Công an nhân dân ở địa phương, Chính phủ đã có điều chỉnh một số quy định tại Nghị định số 184/2025/NĐ-CP ngày 01/7/2025 quy định phân định thẩm quyền khi tổ chức chính quyền địa phương 02 cấp và sửa đổi, bổ sung một số điều của các nghị định của Chính phủ trong lĩnh vực an ninh, trật tự; Nghị định số 189/2025/NĐ-CP ngày 01/7/2025 quy định chi tiết Luật xử lý vi phạm hành chính về thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính, tuy nhiên cần thiết phải kịp thời điều chỉnh các quy định tương ứng trong Pháp lệnh Cảnh sát môi trường để đáp ứng yêu cầu nêu trên, đảm bảo cơ sở pháp lý vững chắc và phát huy vai trò, trách nhiệm, hiệu quả của lực lượng Công an nhân dân trong công tác phòng, chống tội phạm, vi phạm pháp luật và bảo vệ môi trường, nhất là việc bảo đảm nâng cao hiệu quả phòng ngừa, đấu tranh ngăn chặn tội phạm, vi phạm pháp luật về môi trường, tài nguyên, an toàn thực phẩm từ sớm, từ đầu, từ cơ sở (Trong những năm qua, kết quả đấu tranh xử lý tội phạm, vi phạm pháp luật về môi trường chủ yếu do lực lượng Công an nhân dân phát hiện, xử lý (riêng năm 2024 chiếm 89,54% số vụ; 95,22% số tiền xử phạt; 100%: số vụ khởi tố); trong đó, kết quả của lực lượng Công an tuyến cơ sở chiếm trên 50%. Do đó, nếu để giảm sút hiệu quả công tác này ở cơ sở sẽ ảnh hưởng rất lớn đến tình hình, công tác bảo vệ môi trường). Mặt khác, thẩm quyền kiểm tra việc chấp hành pháp luật về bảo vệ môi trường, tài nguyên, an toàn thực phẩm đối với các tổ chức, cá nhân của công an xã, phường, đặc khu, đồn công an cần được quy định ở pháp lệnh của Ủy ban Thường vụ Quốc hội như các chủ thể khác để bảo đảm sự thống nhất về cơ sở pháp lý và hiệu lực thi hành.

2. Nội dung cơ bản

Pháp lệnh số 09/2025/UBTVQH15 tập trung sửa đổi, bổ sung quy định về chủ thể thực hiện thẩm quyền tiến hành các hoạt động kiểm tra việc chấp hành pháp luật của cơ quan, tổ chức, cá nhân theo quy định của pháp luật; kiểm tra phương tiện, đồ vật, địa điểm khi trực tiếp phát hiện có dấu hiệu tội phạm, vi phạm hành chính hoặc khi có tố giác, tin báo về tội phạm, vi phạm hành chính theo quy định của pháp luật, có liên quan trực tiếp đến việc sắp xếp tổ chức bộ máy nhà nước hiện nay (không tổ chức Công an cấp huyện, không tổ chức chính quyền địa phương cấp huyện); sửa đổi tên gọi lực lượng Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường phù hợp các quy định của pháp luật hiện nay và điều chỉnh tên gọi của Bộ, ngành chức năng phù hợp với tổ chức mới. Đây là những vấn đề rất cần thiết phải kịp thời sửa đổi, bổ sung để đáp ứng yêu cầu thực tiễn; không chịu ảnh hưởng bởi việc sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy các cơ quan nhà nước trong điều kiện bố trí ổn định tổ chức lực lượng Công an nhân dân ở 03 cấp (Bộ, tỉnh, xã).

* Một số nội dung sửa đổi cụ thể:

- Sửa đổi, bổ sung khoản 5 Điều 7 (Nhiệm vụ, quyền hạn của Cảnh sát môi trường): Bỏ cụm từ “Trưởng Công an huyện, quận, thị xã thành phố thuộc tỉnh và đơn vị hành chính tương đương”; đồng thời bổ sung cụm từ “Trưởng Công an cấp xã, Trưởng đồn công an” để Trưởng Công an cấp xã, đồn công an có thẩm quyền kiểm tra việc chấp hành pháp luật về môi trường, tài nguyên, an toàn thực phẩm. Việc giao thẩm quyền trên cho công an cấp xã, đồn công an nhằm bảo đảm chủ thể, lực lượng đảm nhiệm chức năng, nhiệm vụ phòng, chống tội phạm, vi phạm pháp luật về môi trường, tài nguyên, an toàn thực phẩm khi không còn Công an cấp huyện; đồng thời, đảm bảo việc phòng ngừa, đấu tranh ngăn chặn, xử lý kịp thời các hành vi vi phạm pháp luật về môi trường, tài nguyên, an toàn thực phẩm ngay từ sớm, từ địa bàn cơ sở. Trong đó, theo quy định tại điểm d khoản 2 Điều 3 Nghị định số 02/2025/NĐ-CP ngày 18/02/2025 của Chính phủ về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ Công an, Đồn Công an được thành lập tại một số cửa khẩu, khu vực trọng điểm, phức tạp về an ninh, trật tự là tổ chức được thành lập có chức năng, nhiệm vụ riêng (không trực thuộc Công an xã, phường, đặc khu); việc giao thẩm quyền tại điều, khoản này cho Đồn Công an phù hợp với chức năng, nhiệm vụ được Bộ Công an quy định tại Thông tư số 10/2025/TT-BCA ngày 25/02/2025 và các văn bản quy định về công tác nghiệp vụ của lực lượng Công an nhân dân.

- Sửa đổi tên của Điều 8 và nội dung quy định của Điều 8 (Tổ chức của Cảnh sát môi trường): Thay cụm từ “Tổ chức của Cảnh sát môi trường” thành cụm từ “Lực lượng Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường” và sửa đổi nội dung quy định của Điều 8 thành: “1. Đơn vị Công an nhân dân có chức năng, nhiệm vụ chuyên trách phòng, chống tội phạm về môi trường; 2. Sĩ quan, hạ sĩ quan, chiến sĩ của các đơn vị Công an nhân dân có chức năng, nhiệm vụ chuyên trách phòng, chống tội phạm về môi trường; 3. Sĩ quan, hạ sĩ quan, chiến sĩ Công an nhân dân được giao trực tiếp phụ trách, chỉ huy, thực hiện công tác phòng, chống tội phạm về môi trường ở công an cấp xã, đồn công an.” để phù hợp với yêu cầu tại Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới (cụ thể là: “luật điều chỉnh các nội dung về kiến tạo phát triển chỉ quy định những vấn đề khung, những vấn đề có tính nguyên tắc thuộc thẩm quyền của Quốc hội, còn những vấn đề thực tiễn thường xuyên biến động thì giao Chính phủ, Bộ, ngành, địa phương quy định để bảo đảm linh hoạt, phù hợp với thực tiễn”); đồng thời đảm bảo sự cần thiết quy định về lực lượng Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường nhằm xác định rõ chủ thể thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn được pháp luật quy định và nhiệm vụ, thẩm quyền thực hiện các công tác nghiệp vụ theo quy định của Bộ Công an.

- Sửa đổi, bổ sung Điều 14 nội dung về phân công nhiệm vụ của Bộ Tài nguyên và Môi trường: Đổi cụm từ “Bộ Tài nguyên và Môi trường” thành cụm từ “Bộ Nông nghiệp và Môi trường” vì hiện nay đã được sáp nhập thành Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

- Thay thế cụm từ “Cảnh sát môi trường” bằng cụm từ “Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường” tại tên Pháp lệnh Cảnh sát môi trường và các chương, điều: Điều 1; Điều 2; Điều 3; tên Điều 4; Điều 5; Điều 6; tên Chương II; tên và đoạn đầu của Điều 7; tên Chương III; Điều 9; Điều 10; Điều 11; Điều 12; tên Chương IV; Điều 13; Điều 15; Điều 16; Điều 17. Vì hiện nay, các văn bản mới được ban hành trong thời gian qua đã ghi nhận tên gọi mới là Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường (Luật Bảo vệ môi trường, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xử lý vi phạm hành chính, Luật Tổ chức cơ quan Điều tra hình sự...) và để phù hợp với chức năng, nhiệm vụ thực tế của lực lượng này được giao.