Những điểm mới nổi bật của Luật Thi hành án hình sự năm 2025: Đề cao tính nhân văn và kỷ cương

Đây là bước chuẩn bị có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh Luật Thi hành án hình sự năm 2025 có nhiều thay đổi căn bản về tổ chức và phương thức thực hiện. Trong đó, Luật bãi bỏ quy định về Cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp huyện, đồng thời chuyển giao nhiều nhiệm vụ cho Công an cấp xã. Theo quy định mới, UBND cấp xã là chủ thể chịu trách nhiệm quản lý, giám sát, giáo dục người chấp hành án tại cộng đồng; Công an cấp xã là lực lượng trực tiếp thực hiện các biện pháp nghiệp vụ, theo dõi, quản lý và phối hợp với các cơ quan, tổ chức có liên quan.

Đại tá Nguyễn Văn Hạnh, Phó Giám đốc Công an tỉnh, Thủ trưởng Cơ quan Thi hành án hình sự Công an tỉnh phát biểu tại hội nghị

Việc phân cấp này đặt ra yêu cầu cao hơn đối với Công an cấp xã trong công tác nắm tình hình, quản lý địa bàn, quản lý người chấp hành án và kịp thời phát hiện, xử lý những vấn đề phát sinh ngay từ cơ sở. Đồng thời, việc tập trung chỉ đạo, hướng dẫn nghiệp vụ ở cấp tỉnh và tổ chức thực hiện trực tiếp tại cấp xã sẽ góp phần rút ngắn quy trình, nâng cao hiệu quả quản lý và đưa công tác thi hành án hình sự sát với thực tiễn địa bàn, gần dân hơn.

Một trong những điểm mới thể hiện rõ tính nhân văn của Luật là quy định cho phép phạm nhân được hiến mô, bộ phận cơ thể người. Tuy nhiên, để bảo đảm việc hiến tặng được thực hiện đúng mục đích, không bị lợi dụng, Luật quy định các điều kiện chặt chẽ; việc hiến phải hoàn toàn tự nguyện, chỉ dành cho người thân thích, áp dụng đối với phạm nhân phạm tội ít nghiêm trọng hoặc nghiêm trọng lần đầu và có thời gian chấp hành án còn lại dưới 03 năm.

Luật cũng luật hóa việc tổ chức lao động cho phạm nhân cả trong và ngoài trại giam, gắn lao động với giáo dục, rèn luyện kỹ năng nghề nghiệp và chuẩn bị điều kiện để tái hòa nhập cộng đồng. Đáng chú ý, chính sách miễn thuế thu nhập doanh nghiệp đối với hoạt động tổ chức hướng nghiệp, dạy nghề cho phạm nhân góp phần tạo thêm nguồn lực để nâng cao hiệu quả công tác giáo dục, cải tạo, giúp người chấp hành án có thêm kỹ năng nghề nghiệp, ổn định cuộc sống sau khi chấp hành xong án phạt tù.

Bên cạnh đó, Luật thay đổi tiêu chí đánh giá, xếp loại phạm nhân theo hướng đề cao sự tiến bộ thực chất về ý thức chấp hành kỷ luật, thái độ học tập, lao động và cải tạo; không lấy kết quả khắc phục hậu quả kinh tế làm thước đo chính. Quy định này góp phần bảo đảm sự công bằng, hạn chế sự khác biệt do điều kiện kinh tế giữa các phạm nhân, đồng thời khuyến khích người chấp hành án nỗ lực cải tạo, tiến bộ.

Một điểm mới đáng chú ý khác là Luật rút ngắn thời hạn giải quyết một số thủ tục liên quan đến hoãn, tạm đình chỉ, giảm hoặc miễn chấp hành án. Số lượng thẩm phán tham gia phiên họp xét một số chính sách khoan hồng cũng được giảm từ 03 xuống còn 01, góp phần giảm độ trễ trong giải quyết thủ tục và bảo đảm chính sách nhân đạo của Nhà nước được thực hiện kịp thời, đúng đối tượng, đúng quy định.

Đối với Công an tỉnh Vĩnh Long, việc triển khai Luật đến Công an cấp xã có ý nghĩa thiết thực, nhất là trong điều kiện lực lượng Công an cấp xã đang trực tiếp thực hiện nhiều nhiệm vụ quản lý Nhà nước về an ninh trật tự tại cơ sở. Hội nghị là dịp để cán bộ, chiến sĩ được cập nhật, nắm vững những quy định mới, nhất là các quy trình về tiếp nhận hồ sơ, quản lý, giám sát, giáo dục người chấp hành án tại cộng đồng, lập nhận xét định kỳ và phối hợp với UBND cấp xã cùng các cơ quan, tổ chức có liên quan.

Cùng với việc nắm vững quy định pháp luật, Công an cấp xã cần chủ động đổi mới phương pháp quản lý, tăng cường nắm hộ, nắm người, nắm địa bàn; kịp thời phát hiện những trường hợp có nguy cơ vi phạm, đồng thời phối hợp thực hiện tốt công tác giáo dục, giúp đỡ người chấp hành án ổn định cuộc sống, hạn chế tái phạm, góp phần giữ vững an ninh trật tự ngay từ cơ sở.

Một nội dung quan trọng được Luật xác định là đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và số hóa dữ liệu trong thi hành án hình sự. Việc xây dựng hệ thống thống kê, báo cáo thống nhất sẽ góp phần quản lý chặt chẽ biến động cư trú của người chấp hành án, nâng cao tính công khai, minh bạch và hiệu quả quản lý.

Để Luật Thi hành án hình sự năm 2025 tiếp tục được triển khai đồng bộ, Bộ Công an đang chủ trì xây dựng hệ thống văn bản hướng dẫn thi hành gồm 07 nghị định, 03 thông tư liên tịch và 23 thông tư. Cùng với đó, công tác tập huấn, bồi dưỡng nghiệp vụ cho lực lượng Công an cấp xã được xác định là nhiệm vụ quan trọng, bảo đảm cán bộ, chiến sĩ trực tiếp thực hiện nhiệm vụ hiểu đúng, vận dụng đúng và thống nhất các quy định mới.

Việc Công an tỉnh Vĩnh Long chủ động triển khai Luật Thi hành án hình sự năm 2025 đến Công an cấp xã không chỉ nhằm bảo đảm sự chuyển tiếp thông suốt khi mô hình tổ chức, phân cấp nhiệm vụ có nhiều thay đổi, mà còn thể hiện yêu cầu đưa pháp luật đến gần hơn với thực tiễn cơ sở. Qua đó, góp phần bảo đảm bản án được thực hiện nghiêm minh, đúng pháp luật, đồng thời phát huy tính nhân văn, tạo điều kiện để người chấp hành án tiến bộ, tái hòa nhập cộng đồng, phục vụ hiệu quả nhiệm vụ bảo đảm an ninh trật tự trên địa bàn tỉnh.