“Vắc xin số” cho thế hệ trẻ - bảo vệ con tránh những “cái bẩy” trên không gian mạng

Ngày nay, Internet đã trở thành một phần không thể thiếu trong học tập, giao tiếp và giải trí của học sinh, sinh viên. Chỉ với một chiếc điện thoại thông minh có thể tiếp cận kho kiến thức khổng lồ, kết nối với bạn bè và khám phá thế giới. Nhưng cũng chính trong không gian ấy tồn tại những rủi ro mà trẻ em, thanh, thiếu niên chưa chắc đã đủ kinh nghiệm để nhận biết như: một lời mời kết bạn tưởng như vô hại, một đường link được gửi kèm câu nói “bấm vào xem đi”; một tài khoản lạ tự nhận là bạn bè; một công việc “làm thêm tại nhà” với lời hứa thu nhập hấp dẫn. Một món quà miễn phí yêu cầu cung cấp thông tin cá nhân; một video, hình ảnh hoặc câu chuyện được thiết kế để kích thích sự tò mò, phẫn nộ hoặc sợ hãi.

Đằng sau những thứ tưởng chừng rất bình thường ấy đôi khi có thể là lừa đảo, đánh cắp thông tin, chiếm đoạt tài khoản, dụ dỗ trẻ em, bắt nạt trên mạng hoặc những nội dung độc hại tác động âm thầm đến nhận thức và hành vi của trẻ.

Điều cần thiết hơn là giúp trẻ hình thành năng lực tự phòng vệ trong môi trường số. Có thể hình dung đó là một dạng “vắc xin số” - là tổng hợp của kiến thức, kỹ năng, tư duy phản biện và thói quen an toàn giúp mỗi người nhận diện nguy cơ trước khi trở thành nạn nhân.

Hãy tập cho trẻ đặt những câu hỏi đơn giản: Ai đang cung cấp thông tin này? Thông tin có nguồn từ đâu? Người này muốn mình làm gì? Tại sao họ lại yêu cầu mình cung cấp thông tin hoặc chuyển tiền? Nếu mình làm theo thì điều gì có thể xảy ra? Một vài giây suy nghĩ trước khi nhấp chuột đôi khi có thể ngăn chặn một hậu quả rất lớn.

Trẻ cần được hình thành nguyên tắc không tùy tiện công khai thông tin riêng tư; không gửi mật khẩu cho người khác; không cung cấp mã OTP hoặc mã xác thực; không đăng tải quá nhiều thông tin về gia đình, trường lớp, nơi ở và lịch trình cá nhân; bảo vệ dữ liệu cá nhân cũng chính là bảo vệ sự an toàn của bản thân và gia đình.

Trang bị cho trẻ ý thức tìm nguồn thông tin ban đầu, đối chiếu nhiều nguồn đáng tin cậy và đặc biệt thận trọng với những nội dung chỉ dựa vào ảnh chụp màn hình, lời truyền miệng hoặc những tài khoản không rõ danh tính.

Muốn trẻ có “sức đề kháng số”, trước hết người lớn cũng phải có “miễn dịch số”. Một đứa trẻ có kỹ năng số tốt là đứa trẻ biết nhận diện rủi ro, biết dừng lại trước khi hành động, biết bảo vệ thông tin của mình và biết tìm kiếm sự giúp đỡ khi cần thiết. Trang bị “vắc xin số” cho thế hệ trẻ hôm nay chính là góp phần xây dựng một thế hệ công dân số có kiến thức, có bản lĩnh, có trách nhiệm và an toàn hơn trong ngày mai.