Bảo vệ dữ liệu cá nhân trước nguy cơ bị đánh cắp trên không gian mạng

Một trong những phương thức phổ biến là lợi dụng danh nghĩa của các cơ quan, tổ chức có uy tín để tạo lòng tin. Đối tượng có thể tự xưng là cán bộ Công an, nhân viên ngân hàng, nhà mạng, sàn thương mại điện tử hoặc đơn vị tài chính, sau đó đưa ra các lý do như xác minh danh tính, cập nhật thông tin, nhận ưu đãi, hỗ trợ vay vốn hoặc tham gia chương trình đầu tư. Khi nạn nhân mất cảnh giác, các đối tượng tiếp tục yêu cầu cung cấp số Căn cước, thông tin tài khoản, mã xác thực, hình ảnh khuôn mặt, dữ liệu sinh trắc học hoặc hướng dẫn truy cập vào đường dẫn, cài đặt ứng dụng không rõ nguồn gốc. Những thông tin này có thể bị khai thác để thực hiện các hành vi chiếm đoạt tài sản hoặc phục vụ những hoạt động vi phạm pháp luật khác.

Không chỉ trực tiếp tiếp cận nạn nhân, các đối tượng còn tìm cách thu gom dữ liệu từ nhiều nguồn khác nhau rồi trao đổi, mua bán trên mạng. Các thông tin như họ tên, số điện thoại, địa chỉ, thông tin tài chính, lịch sử giao dịch hoặc thói quen sử dụng dịch vụ khi bị khai thác trái phép có thể được kết hợp thành hồ sơ thông tin tương đối đầy đủ về một cá nhân. Từ nguồn dữ liệu này, đối tượng có thể thực hiện các cuộc gọi, tin nhắn giả danh người thân, tổ chức hoặc doanh nghiệp; dụ dỗ vay tiền, đầu tư trực tuyến, tham gia cộng tác viên hoặc cung cấp thêm thông tin bảo mật. 

Một nguyên nhân khiến dữ liệu cá nhân bị khai thác là thói quen chia sẻ thông tin thiếu kiểm soát. Việc công khai hình ảnh giấy tờ tùy thân trên mạng xã hội, sử dụng ứng dụng không xác định được nguồn cung cấp, truy cập đường link lạ hoặc tham gia các chương trình nhận quà, khảo sát trực tuyến mà không kiểm chứng có thể tạo cơ hội cho đối tượng xấu thu thập dữ liệu.

Để hạn chế nguy cơ trở thành nạn nhân của các đối tượng lừa đảo, người dân cần:

- Kiểm tra kỹ danh tính của cá nhân, tổ chức trước khi cung cấp bất kỳ thông tin riêng tư nào; không vì các yêu cầu mang tính khẩn cấp mà vội vàng thực hiện. Không tiết lộ mã OTP, mật khẩu, thông tin tài khoản ngân hàng, dữ liệu sinh trắc học hoặc các thông tin bảo mật cho người khác. 

- Tuyệt đối không cho thuê, cho mượn, mua bán tài khoản ngân hàng, ví điện tử hoặc đứng tên mở tài khoản cho người không rõ mục đích. Không nhấp vào đường dẫn đáng ngờ, không cài đặt phần mềm được gửi từ các nguồn không chính thống. Thiết lập mật khẩu đủ mạnh, kích hoạt xác thực nhiều lớp và thường xuyên rà soát hoạt động đăng nhập trên các tài khoản quan trọng.

- Hạn chế công khai hình ảnh giấy tờ tùy thân và các thông tin có thể được sử dụng để xác định danh tính trên mạng xã hội. Khi phát hiện thông tin cá nhân có dấu hiệu bị sử dụng bất thường hoặc nghi ngờ bị lừa đảo, cần lưu giữ các bằng chứng liên quan và thông báo sớm cho cơ quan chức năng để được hướng dẫn, xử lý.

Bảo vệ dữ liệu cá nhân trong môi trường số là thận trọng trong từng thao tác, từ việc chia sẻ thông tin, cài đặt ứng dụng đến xác nhận một giao dịch. Mỗi công dân cần hình thành thói quen bảo mật thông tin, chủ động nhận diện thủ đoạn lừa đảo. Đây không chỉ là biện pháp bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bản thân, mà còn góp phần hạn chế việc dữ liệu cá nhân bị lợi dụng cho các hoạt động vi phạm pháp luật, qua đó xây dựng môi trường mạng an toàn, lành mạnh và bảo đảm an ninh trật tự, an toàn xã hội.